Стапката на наталитет забрзано се намалува во голем број држави, а одлуката за родителство сè почесто се одложува или целосно се напушта. Причините не се сведуваат на една генерација или на промена на личните вредности, туку опфаќаат цела мрежа економски, општествени и здравствени фактори.

Најновите податоци од Англија и Велс покажуваат дека стапката на фертилитет во 2025 година паднала на рекордно ниски 1,39 деца по жена. За едноставна обнова на населението, без влијанието на миграцијата, потребна е стапка од приближно 2,1.

Проблемот не е ограничен само на Велика Британија. Просечната стапка на фертилитет во земјите членки на ОЕЦД се намалила од 3,3 деца по жена во 1960 година на околу 1,5 во 2022 година.

Меѓу најчесто наведуваните причини се високите цени на домовите, несигурните работни места, долгото работно време и тешкотиите во усогласувањето на кариерата со семејниот живот. Многу млади подолго живеат со родителите или немаат финансиски услови да формираат сопствено домаќинство.

Паралелно со економските пречки, се менува и временската рамка за родителството. Просечната возраст на жените при раѓање во земјите на ОЕЦД се зголемила од 28,6 години во 2000 на 30,9 години во 2022 година.

Одложувањето не значи дека сите овие луѓе не сакаат деца. Дел од нив планираат семејство подоцна, кога ќе обезбедат стабилна работа, дом и финансиска сигурност. Но, со поместувањето на родителството кон подоцнежните години се намалува времето за остварување на посакуваниот број деца.

Влијание имаат и променетите односи. Младите подоцна влегуваат во стабилни партнерства, додека осаменоста и потешкото создавање долгорочни врски стануваат сè почеста тема. Истовремено, расте прифатеноста на живот без деца и убедувањето дека исполнетоста не мора секогаш да биде поврзана со родителството.

Кон ова се додава и стравот од иднината – климатските промени, војните, политичката нестабилност и трошоците за живот кај дел од младите создаваат чувство дека светот не е доволно сигурен за основање семејство.

Последиците од нискиот наталитет ќе се чувствуваат долгорочно. Помал број млади луѓе ќе треба да поддржуваат сè поголемо постаро население, што ќе создаде дополнителен притисок врз пензиските и здравствените системи и пазарот на трудот.

ОЕЦД предупредува дека еднократните парични додатоци обично не се доволни за да го променат трендот. Потребни се достапни станови, сигурни работни места, платено родителско отсуство, квалитетна грижа за децата и поправедна поделба на домашните и родителските обврски.

Намалувањето на наталитетот затоа не е само прашање дали луѓето сакаат деца. Сè почесто станува збор за тоа дали општеството им овозможува да го создадат семејството што го посакуваат, во периодот од животот кога тоа е можно.

Извори: ОЕЦД, Британскиот завод за статистика, The Guardian.