Последните статистички податоци покажуваат пад на бројот на домашни туристи и ноќевања, што повторно го отвора прашањето дали државата доволно вложува во развојот на локалните туристички дестинации.

Кога Романците планираат одмор, во најголем дел од случаите избираат дестинации во сопствената земја. Слична е ситуацијата и во Шпанија, Франција, Португалија и Грција. Во Македонија, пак, патувањата во странство се силен конкурент на домашните туристички центри, особено кога станува збор за летните одмори.

Според најновите податоци на Евростат, објавени на 9 октомври 2026 година, дури 89 проценти од туристичките патувања на романските граѓани во 2025 година биле реализирани во Романија. Во Шпанија тој процент изнесувал 87, додека во Грција, Франција и Португалија по 85 проценти.

На ниво на Европската Унија, 70 проценти од сите туристички патувања биле реализирани во сопствената земја.

Домашниот туризам во Македонија бележи пад

Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат дека во првите шест месеци од 2026 година во Македонија биле регистрирани 121.402 доаѓања на домашни туристи, наспроти 125.306 во истиот период лани.

Тоа претставува намалување од 3,1 процент. Истовремено, бројот на ноќевањата остварени од домашните туристи се намалил за 3,3 проценти, од 297.579 на 287.841.

Во истиот период странските туристички доаѓања забележале благ раст од 0,3 проценти.

Овие бројки покажуваат дека домашниот туризам не го следи целосно потенцијалот што го има земјата. Сепак, треба да се направи важна разлика: податоците на Евростат покажуваат каде патуваат жителите на една држава, додека македонската статистика за доаѓања и ноќевања го мери туристичкиот промет во регистрираните сместувачки капацитети. Затоа овие проценти не можат директно да се споредуваат.

Но економското прашање останува: колкав дел од парите што Македонците ги издвојуваат за патувања би можеле да се потрошат во домашната економија?

Секој викенд во странство е пропуштена можност за локалната економија

Кога едно семејство од Македонија ќе избере да помине викенд во соседна земја, парите за сместување, храна, превоз, рекреација и други услуги најголем дел се трошат надвор од домашната економија.

Кога истото семејство ќе избере Берово, Крушево, Дојран, Маврово или некоја од помалите туристички дестинации, трошоците можат да создадат приходи за домашните хотели, ресторани, локални продавници и производители.

Придобивките не се ограничени само на туристичките капацитети. Поголемата потрошувачка може да поттикне побарувачка за домашни прехранбени производи, транспортни услуги, занаетчиски производи и дополнителна работна сила.

Тоа е особено важно за помалите општини, каде што туризмот може да биде дополнителен извор на приходи и можност за самовработување.

Зошто Македонците избираат одмор во странство?

Разликата меѓу Македонија и државите со развиен домашен туризам не може да се објасни само со патриотизам или со навиките на граѓаните.

Романија и Шпанија имаат значително поголеми територии и разновидна туристичка понуда. Но тие воедно располагаат и со поширока мрежа на сместувачки капацитети, туристички услуги и инфраструктура.

Во Македонија, дел од помалите туристички места и понатаму се соочуваат со недоволно развиена патна инфраструктура, ограничена понуда надвор од главната сезона и недостиг од организирани туристички содржини.

Дополнителен проблем е конкурентноста на цените.

Кога едно семејство ќе ги спореди трошоците за неколкудневен престој во домашен туристички центар со понудите за летување во Грција, Албанија или Турција, одлуката често се сведува на тоа каде ќе добие повеќе услуги за истите пари.

Оттука, повикот граѓаните повеќе да патуваат низ Македонија нема да биде доволен доколку домашните дестинации не понудат подобар сооднос меѓу цената и квалитетот.

Туризмот не треба да завршува со летната сезона

Еден од најголемите неискористени потенцијали на Македонија е можноста за развој на целогодишен туризам.

Додека Охрид и Дојран главно се поврзуваат со летниот одмор, а Маврово и Попова Шапка со зимската сезона, повеќе други региони имаат потенцијал за развој на планински, рурален, културен, гастрономски и авантуристички туризам.

Берово и Малешевијата можат да привлечат посетители преку руралниот и планинскиот туризам, Крушево преку спортските и културните содржини, а Кратово, Кокино и бројните археолошки локалитети преку организирани тематски патувања.

Но за да се претвори овој потенцијал во економски резултат, потребни се инвестиции, промоција и поврзување на локалните туристички понуди.

Туристите треба да имаат причина да останат повеќе од еден ден, бидејќи токму подолгиот престој создава поголема потрошувачка.

Колку би добила Македонија од поголема домашна потрошувачка?

Дури и релативно мало пренасочување на туристичката потрошувачка кон домашните дестинации би можело да има позитивен економски ефект.

На пример, доколку 100.000 граѓани годишно реализираат по едно дополнително домашно патување и потрошат просечно по 100 евра, тоа би значело 10 милиони евра дополнителна директна туристичка потрошувачка.

Станува збор за илустративна пресметка, а не за официјална прогноза. Реалниот нето-ефект би зависел од тоа колкав дел од потрошувачката навистина е нов, а колкав само се пренасочува од други домашни активности.

Сепак, примерот покажува дека домашниот туризам може да биде значаен економски инструмент, особено за средините со ограничени можности за индустриски развој.

На Македонија не ѝ недостигаат убави места, туку туристичка стратегија што ќе ги оживее

Примерите од Романија, Шпанија и другите европски земји покажуваат дека домашниот туризам не е само прашање на одмор, туку и дел од економската активност што останува во националните граници.

Македонија има природни убавини, планини, езера, историски локалитети и богата гастрономска традиција. Но потенцијалот сам по себе не носи приходи.

Потребни се подобра инфраструктура, конкурентни цени, разновидни туристички производи и поголема поддршка за локалните претприемачи.

Затоа вистинското прашање не е зошто Македонците ги избираат странските дестинации, туку што треба да направат државата, општините и туристичкиот сектор за тие почесто да ја избираат Македонија.