Војната меѓу Русија и Украина ја зголемува исцрпеноста на завојуваните страни и создава сè поголем притисок врз Европа. Финска и Норвешка се залагаат за поактивна европска дипломатија со цел да се стави крај на конфликтот, вклучително и преку разговори за идните односи со Москва.

Во анализа за „Риспонсибл стејткрафт“, истражувачот Метју Блекберн оценува дека пораките од Хелсинки и Осло ги откриваат разликите меѓу европските лидери во однос на преговорите и најновата американска мировна иницијатива.

Што предлагаат Финска и Норвешка?

Блекберн го издвојува состанокот во Осло на кој учествувале украинскиот претседател Володимир Зеленски, норвешкиот премиер Јонас Гар Стере и финскиот претседател Александер Стуб.

Нивните пораки ги толкува како обид да се отвори простор за преговори, со став дека Европа треба активно да учествува во обликувањето на трајниот мир.

Според анализата, норвешкиот министер за надворешни работи Еспен Барт Ајде смета дека европските држави, откако преземаат сè поголем дел од финансирањето на украинската одбрана, треба да преземат поголема улога и во дипломатските напори.

Како можна посакувана иднина тој ја опишува Украина што ќе остане демократска и независна, ќе биде поврзана со Европската Унија и ќе задржи приближно 80 отсто од својата првобитна територија.

Ајде се залага и за разговори за повоениот безбедносен поредок, вклучително и за постепено нормализирање на односите со Русија. Пристапот на Стуб, заснован врз реализам што ги зема предвид и вредностите, Блекберн го претставува како обид европските принципи да се поврзат со дипломатски цели што би можеле да се остварат.

Зошто продолжувањето на војната ја зголемува исцрпеноста?

Според Блекберн, ниту една од завојуваните страни нема доволно ресурси за одлучувачка победа под сопствени услови. Воените офанзиви, според неговата оценка, носат ограничени резултати, додека загубите продолжуваат да растат.

Русија се соочува со економски притисоци и замор во општеството. Украина, пак, се бори со недостиг од воен персонал, мобилизациски притисоци, уништена инфраструктура и зависност од странска помош. Европа истовремено се соочува со буџетски ограничувања, несогласувања околу користењето на замрзнатиот руски имот и зависност од американското оружје и разузнавачката поддршка.

Авторот оценува дека засилените украински напади длабоко на руска територија не го принудиле рускиот претседател Владимир Путин да прифати прекин на огнот, додека европскиот одговор во голема мера останува реакција на случувањата на теренот.

Зошто европските лидери имаат различни ставови за преговорите?

Високата претставничка на Европската Унија за надворешна политика, Каја Калас, предупредува дека притисокот треба да се насочи кон Русија, наместо Украина да се принудува да прифати неповолни услови.

Зеленски, според анализата, ги наведува руските напади врз цивили како показател дека Москва нема искрена намера да постигне мир. Данската премиерка Мете Фредериксен предупредува на можноста руската закана да се прошири доколку Украина биде поразена.

Блекберн признава дека постои загриженост оти неутралноста на Украина и ограничувањето на нејзините вооружени сили би можеле да го зајакнат руското влијание. Сепак, тој смета дека целосното отфрлање на компромисите носи ризик од натамошно разорување на земјата.

Во анализата е пренесена и пораката на Стуб: „Мирот бара трпение. Но, за жал, војната не чека“.

Каков дипломатски пат предлага авторот?

Блекберн се залага за враќање на разговорите за клучните компромиси. Американско-рускиот план од 28 точки од 2025 година го претставува како можна основа за дискусија, која, според него, не треба автоматски да се изедначува со украинска капитулација.

Во тој контекст ги посочува европската интеграција на Украина, нејзината обнова и зачувувањето на значителни одбранбени капацитети како прашања што треба да бидат дел од разговорите.

Анализата ги пренесува и наводите на Зеленски дека Украина, Русија и САД се согласиле за можноста за трилатерален самит во ноември. Дмитриј Песков, портпаролот на Кремљ, според текстот, дал претпазливо позитивен одговор на можноста Стуб да ја претставува Европа.

Сепак, овие дипломатски сигнали сами по себе не значат дека е постигнат договор или дека самитот сигурно ќе се одржи.

Дали Европа може да настапи со заедничка позиција?

Заклучокот на Блекберн е дека иницијативата на Финска и Норвешка отвора простор за дипломатски разговори, но нејзиниот успех ќе зависи од подготвеноста на другите европски влади да усогласат заеднички претставник и да ги поддржат преговорите.

Главната дилема останува како да се дојде до прекин на војната без да се загрози долгорочната безбедност на Украина и на Европа. Дипломатијата може да отвори пат кон решение, но тоа ќе бара договор за безбедносните гаранции, територијалните прашања и идните односи со Русија – теми околу кои европските престолнини сè уште немаат единствен став.