Два дена по вонредните парламентарни избори во Србија, сликата е јасна. Според проекцијата, Студентската листа освои 52,9 отсто од гласовите и 140 пратенички места во Народното собрание, кое има 250 места. Коалицијата на Вучиќ остана на 38,8 отсто и 103 мандати. Вучиќ го призна поразот уште во изборната ноќ. Тој изјави дека од примерокот е јасно оти неговата коалиција загубила, дека студентите ќе имаат меѓу 135 и 140 места, а неговата листа околу 105.
Прашањето што сега ги интересира и Србија и регионот е едноставно: кои се луѓето што влегуваат во парламентот на бранот од речиси двегодишниот студентски бунт?
Тој бунт започна со трагедија што директно ја погоди и Македонија. Протестите избувнаа по паѓањето на надстрешницата на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, во кое загинаа 16 луѓе. Меѓу жртвите имаше и македонска државјанка. Македонските студенти уште тогаш изразија солидарност со колегите во Србија. Настаните во Белград и Нови Сад ги поврзаа со искуството на „Студентски пленум“, движењето кое од крајот на 2014 година ги окупираше факултетите во Скопје.
Листата не е составена во партиски штаб. Секој факултет предлагал по четворица кандидати, со резервни имиња за случај да не се постигне согласност за првите. Правилата беа строги. Кандидатите не смееја да бидат студенти, членови на владејачката коалиција, ниту сегашни или поранешни функционери на парламентарната опозиција. Секој морал да помине и интервју со студентите, кои имаа право на вето. Ветото не ги поштеди ни најпознатите. Во претходните месеци кружеа верзии на листата со ректорот Владан Ѓокиќ, поранешната обвинителка Јасмина Пауновиќ, професорот Мило Ломпар и фудбалерот Немања Видиќ, но ниту еден од нив не помина на пленумите. Студентите порачаа дека ниту едно име на листата не треба да ги засени другите, затоа што не бараат нов водач околу кого ќе се гради култ на личноста.
Резултатот е листа на професори, лекари, уметници, активисти и претприемачи од различни делови на Србија. Видливо е и малцинското присуство: Бошњаци од Санџак, како и Унгарци и Словаци од Војводина. Провладините медиуми ја исмеваа како „професорска листа“. Тие пресметаа дека просечната возраст на кандидатите е 50,66 години, наспроти 43,5 години на листата на Вучиќ.
Илија Срдановиќ (1)
Пред две години името на овој лекар речиси никому не му значеше ништо. Кардиологот е роден во Врбас во 1970 година. Од 1997 година работи на Институтот за кардиоваскуларни болести на Војводина во Сремска Каменица, а од 2025 година е редовен професор на Медицинскиот факултет во Нови Сад. Студентите ги поддржуваше од првиот ден, а во март 2025 година беше повикан во полиција откако одржа говор пред Медицинскиот факултет. Кога Вучиќ го повика на соочување, Срдановиќ одби со образложение дека Вучиќ нема доволно кредибилитет за таква покана.
Набргу следуваше брутална медиумска кампања. Таблоидите објавија наводни преписки од апликацијата „Скај“ како доказ дека е човек од доверба на Мило Ѓукановиќ. Се покажа дека пораките се датирани една година откако апликацијата била исклучена. Денес токму со него разговара Брисел. Европската комесарка Марта Кос разговараше со Срдановиќ и изјави дека Унијата е подготвена да ја поддржи новата влада на Србија на европскиот пат.
Катарина Станковиќ (2) е детски хирург, оториноларинголог. Втората позиција ѝ припадна на специјалистка, а не на политичарка. Родена е во Белград во 1974 година. Медицина дипломирала во 2000 година со просек 9,40, а специјалистичкиот испит по оториноларингологија го положила во 2006 година. Таа е претставник на Србија во управниот одбор на Европското здружение за педијатриска оториноларингологија, основач на здружението САПО и уредник на седум стручни прирачници.
Жељко Хубач (3) е драматург со невообичаена биографија. Роден е во 1967 година. Пред да дипломира драматургија на Факултетот за драмски уметности во Белград, студирал електротехника и природно-математички науки. Тој е еден од најизведуваните драмски автори во Србија и долгогодишен уметнички директор на театарски фестивали.
Адем Мавриќ (6) е лицето на Санџак на листата. Овој политиколог од Нови Пазар го одржа можеби најемотивниот говор во кампањата. На првиот предизборен митинг во Нови Сад тој се осврна на пешачењето на граѓаните од Нови Пазар до Нови Сад. Рече дека таа прошетка била израз на солидарност и борба за слобода, а дека на секој град низ кој поминале ги пречекувале со голема поддршка. Таа сцена од Нови Пазар до Нови Сад, долго време незамислива во српската политика, е можеби најдобриот симбол на целата листа.
Тихомир Станиќ (8) е едно од најпрепознатливите лица на српскиот филм. Тој е глумец познат по улогите во историски продукции и по јавните ставови критички кон власта. На отворањето на кампањата рече дека е среќен што доживеал да биде сведок на „митската, величенствена борба на студентите против злото“.
Александар Н. Нешковиќ (12) е вториот кардиолог во самиот врв на листата. Тој е професор на Медицинскиот факултет во Белград, долгогодишен шеф на кардиологијата во КБЦ Земун и еден од најпознатите лекари во земјата.
Слободан Вукосавиќ (15) е еден од двајцата академици во првите стотина места. Роден е во 1962 година и докторирал на Електротехничкиот факултет во Белград. Пред да се врати на матичниот факултет, работел на Институтот „Никола Тесла“ и во истражувачкиот центар „Емерсон“ во Сент Луис. За редовен професор е избран во 2003 година. Основните студии ги завршил на Електротехничкиот факултет во Приштина, а магистрирал во Ниш. Тој е член на САНУ и специјалист за електрични погони и енергетски системи.
Златко Кокановиќ (17) е најнеобичниот профил на листата. Тој е седма генерација земјоделец во своето село и стана познат низ цела Србија како жесток противник на проектот „Јадар“. Семејството живее од млечно говедарство и произведува околу 100.000 литри млеко годишно. Кокановиќ има пет деца. По професија е ветеринар. Тој тврди дека неговата куќа е на 200 метри од објектот во кој е планирана преработка на 4.500 тони материјал дневно. Неговата борба против „Рио Тинто“ има и цена. Во јули 2024 година бил приведен заедно со уште шестмина и против него била поднесена кривична пријава, по блокадата на пругата кај Лозница. До него на листата е и Зоран Ѓаиќ (58). Тој е инженер геолог и еден од најцитираните експерти во јавната дебата за рудниците, подземните води и проектот „Јадар“.
Дејан Бодирога (24) е името кое најмногу го разбранува регионот. Роден е во Зрењанин во 1973 година и е еден од најголемите европски кошаркари на сите времиња. Има три титули во Евролигата и играл во Италија, во Реал Мадрид, Панатинаикос и Барселона. Од 2022 година е претседател на Евролигата. Јавно ги бранеше студентите на собирот на Славија во 2025 година, по што беше нападнат од провладините медиуми и од самиот Вучиќ. Со репрезентацијата на СР Југославија освои два светски наслови, во 1998 и во 2002 година, а на првиот беше прогласен за најкорисен играч. Помалку позната е приказната за неговиот почеток. Легендата Крешимир Ќосиќ го забележал на младинскиот турнир, го однел на кошаркарски камп во Задар и го убедил семејството да му дозволи да се пресели таму.
Дејан Шошкиќ (27) е името кое веќе се спомнува за премиер. Роден е во Белград во 1967 година и е редовен професор по економија. Гувернер на Народната банка на Србија беше од 2010 до 2012 година. Поднесе оставка во август 2012 година во знак на протест против измените на законот за НБС, кои според него ја поткопуваа независноста на централната банка. Се усовршувал во САД како стипендист на програмата „Фулбрајт“. Неговата кариера не е без контроверзи. Критичарите го поврзуваат со стечајот на „Агробанка“, но тој не е осуден за тој случај.
Феѓа Димовиќ (48) е член на хип-хоп групата „Београдски синдикат“, многу популарна формација позната по текстовите со силен граѓански и патриотски печат.
Јово Бакиќ (76) е социолог и професор на Филозофскиот факултет во Белград, истражувач на национализмот и популизмот и со години еден од најдиректните критичари на власта. Колку тоа е директно, покажа уште на првиот митинг. Во Нови Сад изјави дека еден човек не е добредојден во тој град.
Александар Бауцал (87) е име познато и на македонските образовни експерти. Тој е психолог и универзитетски професор, еден од водечките експерти во Србија за оценувањето во образованието, вклучително и тестовите PISA, како и за образовните политики. До него е Мирјана Николиќ (90), ректорка на Универзитетот за уметности во Белград.
Радомир Саичиќ (91) е човекот кој изборната ноќ ја прогласи победата. Од штабот на листата порача дека вечерта се слави победата, а од утредента се гради иднината. Роден е на 31 октомври 1961 година, што значи дека оваа недела полнува 65 години. Завршил Математичка гимназија во Белград, а докторирал во 1991 година од областа на слободнорадикалската хемија. Редовен член на САНУ е од 2018 година.
Марио Рељановиќ (108) и Сара Ел Сараг (110) се правниците на движењето. Рељановиќ е истражувач на трудовото право на Институтот за компаративно право и многу следен коментатор за трудот и владеењето на правото. Ел Сараг е адвокатка која ги бранеше демонстрантите и студентите. Нејзиното име стана предмет на манипулации пред изборите. Наводниот список објавен од „Информер“ ја ставаше на првото место на листата, иако на вистинската листа таа е под реден број 110.
Драган „Гаги“ Јовановиќ (122) е последниот кој би требало да влезе со 140 мандати. Тој е многу популарен глумец од комедијата и театарот, кој самиот го потврдил своето место на листата и бил меѓу најактивните во собирањето потписи во Земун.
Михаил Дудаш (178) нема да влезе во Собранието, бидејќи е далеку под границата од 140 места. Сепак, неговата приказна е вредна за спомнување. Тој е роден во Нови Сад во 1989 година. Националниот рекорд од 8.275 поени во десетобој го постави во 2013 година, а освои бронза на Европското првенство во Амстердам во 2016 година. Подоцна стана спортски директор на Атлетската федерација на Србија. По завршувањето на кариерата го доби престижниот „Чевнинг“ стипендиски програм за магистерски студии.
Што следува?
Додека Републичката изборна комисија ги собира конечните резултати, имињата на оваа листа веќе се пренесуваат во разговорите за нова влада. Шошкиќ порача дека Студентската листа сака подобри односи со Хрватска и ЕУ и дека нема да се занимава со различните наративи за деведесеттите. Дали кардиолозите, хемичарите, фармерите и кошаркарите ќе успеат да го претворат протестот во функционални институции е прашањето што Србија, но и нејзините соседи, ќе го следат во наредните месеци.
