На денешен ден пред 88 години светот се запозна со најлонот

Хемискиот гигант DuPont на 27 октомври 1938 година во Њујорк го најави влакното што ја револуционизираше модата и текстилната индустрија

На 27 октомври 1938 година, пред околу 3.000 членки на женски клубови собрани на просторот на идниот Светски саем во Њујорк, потпретседателот на DuPont, Чарлс Стајн, официјално го претстави најлонот. Првото целосно синтетичко влакно произведено од јаглен, вода и воздух беше најавено како материјал на утрешнината, поставувајќи ги темелите на модерната индустрија за синтетички полимери и масовната текстилна потрошувачка.

Иако јавноста за најлонот дозна на крајот на октомври 1938 година, материјалот веќе постоеше како лабораториска реалност и готов комерцијален производ. Хемичарот Волас Каротерс го синтетизираше првиот полиамид (најлон 6,6) на 28 февруари 1935 година во лабораториите на DuPont. Каротерс почина во 1937 година, пред јавната промоција, а патентот за пронајдокот беше официјално издаден на 20 септември 1938 година.

Влакното првично најде примена во четките за заби уште во февруари 1938 година, заменувајќи ги дотогашните природни влакна од свињи. Настанот во Њујорк не беше промоција на името, туку јавно деби на материјалот насочено директно кон потрошувачите.

Женските најлонски чорапи најпрво им беа понудени на вработените во DuPont на 24 октомври 1939 година во Вилмингтон. Позитивниот прием беше само увертира за широката комерцијализација.

Националната продажба во САД започна на 15 мај 1940 година. Само во првите дванаесет месеци беа продадени 64 милиони пара, со што најлонот стана синоним за практичност и достапност на пазарот за широка потрошувачка. Популарноста роди и урбан мит дека зборот „најлон“ е кратенка од Њујорк и Лондон, тврдење што нема лингвистичка основа и покрај подоцнежните маркетиншки толкувања од самата компанија.

Појавата на синтетичките полимери во триесеттите години од минатиот век директно влијаеше врз индустријализацијата на југословенскиот и македонскиот простор по Втората светска војна. Големите домашни комбинати со децении ја базираа својата трикотажа и конфекција врз полиамидните преработки, правејќи ја облеката подостапна за пошироките граѓански слоеви.

Преминот кон синтетика ја отвори и дебатата за одржливоста, рециклирањето и влијанието на микропластиката врз урбаната животна средина со која денешните генерации се соочуваат секојдневно.

Најлонот е термопластичен полимер чија хемиска стабилност ја оневозможува неговата природна биоразградливост. Потребни се меѓу 30 и 40 години за да се распадне обичен најлонски чорап, додека за рибарските мрежи и погустите индустриски ткаенини овој процес трае од 400 до 600 години. Наместо да исчезне, материјалот се распаѓа на микропластика што трајно ги контаминира почвата, подземните води и урбаните екосистеми.

Секое перење на синтетичка облека во домашните машини ослободува околу 700.000 микроскопски влакна што завршуваат директно во канализациската мрежа. Бидејќи пречистителните станици немаат филтри соодветни за толку ситни полимерни честички, најлонските микрочестички се влеваат право во речните корита и езерата. Овие невидливи влакна влегуваат во дигестивниот тракт на рибите и водните организми, акумулирајќи токсини што преку исхраната на крајот стигнуваат и до човекот.


Синтезата на адипинска киселина, клучната суровина за најлон 6,6, генерира значителни емисии на диазотен оксид (N2O). Овој стакленички гас е приближно 300 пати помоќен од јаглеродниот диоксид во задржувањето на топлината во атмосферата и директно го оштетува озонскиот слој. Самиот производствен процес бара интензивна потрошувачка на сурова нафта и фосилна енергија, правејќи ја секоја фаза од производниот синџир директен фактор во глобалното загревање.

е-Трн да боцка во твојот инбокс