На 3 ноември 1957 година, советскиот сателит Спутник 2 полета кон орбитата со кучето Лајка, првото живо суштество испратено во вселената. Официјална Москва тогаш објави триумф на советската наука и лажеше дека животното живеело цела седмица пред да биде безболно успиено. Документите отпечатени дури во 2002 година ја открија суровата вистина: Лајка угинала уште во првите неколку часа од лансирањето, заробена во капсула без можност за враќање на Земјата.

Политичкиот рок на Хрушчов наметна брзање без инженерски план за враќање

Успехот на првиот Спутник во октомври 1957 година предизвика шок на Западот, а советскиот лидер Никита Хрушчов веднаш побара нов триумф што ќе го засенчи претходниот. Барањето беше прецизно: во вселената мора да биде испратен втор сателит токму на 7 ноември, денот кога се одбележуваше 40-годишнината од Болшевичката револуција. Главниот ракетен конструктор Сергеј Корољов и неговиот тим добија помалку од четири недели да го дизајнираат и изградат целокупното летало.

Во толкав кус рок беше технички невозможно да се конструира систем со термички штит и падобрани што би овозможиле капсулата безбедно да преживее влегување во атмосферата. Инженерите знаеја дека подготвуваат мисија во еден правец. Од самиот почеток на проектот, секој научник во лабораториите знаеше дека кучето што ќе влезе во капсулата нема никаква шанса да се врати живо на Земјата.

Уличните кучиња од Москва станаа дел од сурова селекција

Советските медицински истражувачи избраа да работат исклучиво со улични кучиња, претпоставувајќи дека нивниот живот на студените московски улици ги направил поиздржливи на екстремни услови и глад. Меѓу десетиците заловени животни, женката од мешана раса со име Кудрјавка, подоцна прекрстена во Лајка, се издвои со својот мирен карактер и исклучителна послушност. Имаше околу три години и тежеше околу шест килограми.

Тренинзите беа интензивни и трауматични. Животните со недели беа држени во сè помали кафези за да се навикнат на тесниот простор на Спутник 2, што им создаваше дигестивни и мускулни проблеми. Ги ставаа во центрифуги за симулирање на силите при лансирање и во комори со заглушувачка бучава. Еден од раководителите на програмата, Владимир Јаздовски, подоцна запиша дека пред самиот почеток на мисијата ја зел Лајка дома за да си игра со неговите деца, сакајќи да и овозможи малку топлина пред сигурниот крај.

Телеметријата забележа трикратен пулс и фатален топлотен удар во четвртата орбита

На 31 октомври 1957 година, Лајка беше сместена во тесната капсула на космодромот Бајконур, цели три дена пред полетувањето, поврзана со електроди и сензори за пулс, крвен притисок и дишење. Ракетата конечно беше лансирана на 3 ноември наутро. Сензорите покажаа дека за време на полетувањето срцевиот ритам на кучето се искачи на речиси 240 отчукувања во минута, што беше тројно повеќе од нормалното ниво во мирување.

По влегувањето во орбитата, носечкиот блок на ракетата не се одвои правилно од капсулата, со што се оштети системот за термичка контрола и дел од изолацијата. Температурата во леталото брзо се искачи над 40 степени Целзиусови, создавајќи неподносливи услови. Иако пулсот постепено почна да се намалува по влегувањето во бестежинска состојба, телеметријата меѓу петтиот и седмиот час од летот престана да покажува знаци на живот. Лајка угина од екстремна хипертермија и стрес по само четири свртени круга околу планетата.

Четириесет и пет години лажни билтени и измислена еутаназија

Советската новинска агенција ТАСС со денови објавуваше измислени извештаи дека мисијата тече според планот и дека кучето се чувствува одлично во орбитата. Државната пропаганда со децении пласираше приказна според која Лајка живеела најмалку седум дена, по што наводно била безболно успиена преку отруена порција храна пред да се потрошат резервите на кислород.

Оваа невистина опстојуваше сè до октомври 2002 година, кога рускиот научник Дмитриј Малашенков од Институтот за биомедицински проблеми на Светскиот вселенски конгрес во Хјустон јавно ги покажа архивските протоколи. Вистината беше соголена: немаше мирно успивање, туку брза и мачна смрт во прегреана метална кутија. Сателитот Спутник 2 продолжи да кружи празен уште 2.570 пати околу планетата, сè до 14 април 1958 година, кога целосно согоре при падот во атмосферата.

Каењето на научниците и отвореното прашање за човечката суровост

По падот на железната завеса, неколкумина водечки научници од советската вселенска програма јавно изразија жалење за начинот на кој заврши мисијата. Олег Газенко, кој беше директно одговорен за тренингот на животните, во 1998 година отворено изјави дека работата со живи суштества носи морален товар што никогаш не исчезнува. Тој призна дека научните сознанија извлечени од летот на Лајка воопшто не ја оправдаа нејзината насилна смрт.

Оваа историска лекција денес отвора суштински прашања за третманот на животните во општеството. Додека глобалната наука се сврте кон дигитални симулации за да избегне жртвување живи суштества, реалноста покажува дека односот кон бездомните животни сè уште е далеку од хуман.