Одземањето на дозволата за работа на Алта банка во Србија отвори многу пошироко прашање од судбината на штедачите: дали финансиските проблеми можат да ги погодат и останатите компании поврзани со бизнисменот Давор Мацура, вклучително и големите трговски синџири во кои работат илјадници луѓе?

Според истражувањето на српскиот неделник „Време“, особено внимание привлекува „Идеа“, еден од најголемите трговски синџири во Србија, кој вработува повеќе од 7.000 луѓе и располага со над 300 продавници.

Мацура го презел трговскиот бизнис во текот на 2026 година, а само неколку недели подоцна неговата банка остана без дозвола за работа.

Оваа временска поврзаност сама по себе не значи дека трговскиот синџир се соочува со банкрот, но отвора прашања за неговата ликвидност, банкарските сметки и можната финансиска изложеност кон Алта.

Можат ли проблемите од банката да се прелеат врз „Идеа“, „Рода“ и „Меркатор“?

Поранешниот претседател на Фискалниот совет на Србија, Павле Петровиќ, во изјава за Н1 предупреди дека потенцијалните последици врз трговските компании поврзани со Мацура би можеле да бидат економски посериозни од директниот ефект врз банкарскиот систем.

Според него, особено чувствителна е состојбата со синџирите „Меркатор“, „Идеа“ и „Рода“, доколку кризата со Алта го наруши нивното финансирање.

Петровиќ не ја исклучува ниту можноста за стечај на дел од поврзаните компании, но тоа го наведува како ризично сценарио, а не како веќе утврден исход.

Економистот Александар Стевановиќ за „Време“ објаснува дека клучно е дали „Идеа“ ги чувала своите средства во Алта банка и дали преку неа ги извршувала секојдневните плаќања.

Доколку компанијата во голема мера зависела од оваа банка, прекинот на платежниот промет би можел да создаде потреба од итно обезбедување ликвидност преку други банки.

Тоа би можело да влијае врз редовното плаќање на добавувачите, оперативните трошоци и финансиските обврски на трговскиот систем.

Сепак, засега нема потврда дека „Идеа“ е неспособна да ги исплаќа платите или дека се подготвува затворање продавници.

Што ќе биде со парите на државните претпријатија?

Дополнителен проблем е и присуството на големи државни компании меѓу клиентите на Алта банка.

Според Н1, сметки во банката имале Електростопанството на Србија, „Телеком Србија“, „Србијагас“, „Ер Србија“ и други јавни претпријатија.

Економскиот уредник на неделникот „Радар“, Милан Ќулибрк, предупредува дека во банката биле депонирани стотици милиони евра средства на државни претпријатија, а нивната конечна наплата ќе зависи од стечајната постапка.

За граѓаните, законски осигурените депозити во Србија се до 50.000 евра по депонент во една банка.

Но, големите депозити на компаниите и побарувањата што не се опфатени со осигурувањето можат да останат предмет на наплата во стечајна постапка.

Ова отвора и прашање за управувањето со јавните пари: врз основа на кои критериуми државните претпријатија ги доверувале средствата на Алта банка и дали ризиците биле навремено проценети?

Уапсен е Давор Мацура, осомничен за извлекување 45 милијарди динари

Кризата доби и кривичноправна димензија.

На 2 ноември српското Јавно обвинителство за организиран криминал соопшти дека се уапсени три лица поврзани со Алта банка, меѓу кои и Давор Мацура.

Според обвинителството, постои сомневање дека од банката биле извлечени околу 45 милијарди динари, односно повеќе од 380 милиони евра.

Станува збор за истрага и обвинителски сомневања, а не за судски утврдена вина.

Мацура е задржан до 48 часа, а обвинителството најави понатамошно постапување.

Банкарска криза што може да стане проблем за работниците и добавувачите

Иако дел од економистите сметаат дека пропаѓањето на Алта банка нема да ја загрози целокупната стабилност на српскиот банкарски сектор, ризиците за поединечни компании можат да бидат значајни.

Големите трговски синџири зависат од редовни финансиски текови, плаќања кон добавувачите, пристап до кредити и непречено извршување на обврските кон вработените.

Ако финансиските проблеми на сопственикот доведат до прекин на тие текови, последиците би можеле да се почувствуваат и надвор од компаниите што се директно поврзани со Алта банка.

Засега нема потврден податок дека се загрозени сите 7.000 работни места во „Идеа“. Но обемот на трговскиот систем покажува зошто евентуалното нарушување на неговата ликвидност заслужува внимание.

Прашањето веќе не е само колку пари ќе успеат да повратат штедачите на Алта банка, туку и дали проблемите на една финансиска институција ќе се прелеат врз компаниите, нивните добавувачи и работниците.