Банкарските депозити со години важеа за најсигурно засолниште за заштедите, но ниските пасивни камати во комбинација со растот на трошоците за живот практично значат дека парите на сметка губат од реалната вредност. Додека банкарскиот сектор бележи високи профити, просечниот граѓанин се соочува со прашањето како да ја зачува вредноста на својот труд. Инвестирањето во државни хартии од вредност, инвестициски фондови или доброволни пензиски столбови нуди контролирана алтернатива без потреба од берзански шпекулации.
Парите оставени на класична трансакциска или депозитна сметка даваат привид на сигурност, но нивната куповна моќ постепено се топи. Кога годишната стапка на инфлација е повисока од каматната стапка што ја нуди банката, реалниот принос е во негативна зона. Ако заштедата од 100.000 денари добие годишна камата од два проценти во период кога основните трошоци за живот пораснале за пет проценти, сопственикот на сметката на крајот од годината со истите пари може да купи помалку производи и услуги. Банкарскиот систем кај нас традиционално се потпира на висока ликвидност и ниски камати за штедачите, што ја наметнува потребата за активно барање алтернативи.
Една од најдиректните алтернативи на банкарскиот депозит се државните хартии од вредност наменети директно за граѓаните, познати како граѓански обврзници. За разлика од чувањето пари во комерцијална банка каде што институцијата остварува маржа од разликата меѓу активните и пасивните камати, кај граѓанската обврзница граѓанинот директно ѝ позајмува пари на државата со однапред утврдена фиксна каматна стапка. Овие финансиски инструменти носат купонска камата што вообичаено е повисока од класичните банкарски орочувања. Исплатата на главнината и каматата ја гарантира државниот буџет, што го сведува кредитниот ризик на минимум за секој што планира заштеда на среден рок од две или повеќе години.
За граѓаните што немаат големи почетни износи, отворените инвестициски фондови претставуваат пристапен механизам за влез на финансиските пазари. Системот функционира преку окрупнување на средствата од голем број мали штедачи, кои лиценцирани друштва ги вложуваат во портфолио од државни обврзници, сигурни корпоративни записи или удели во успешни компании.
Главната предност на овој модел е што овозможува распределба на ризикот, па падот на вредноста на една хартија од вредност се компензира со растот на друга. Дополнително, средствата во инвестициските фондови не се круто орочени. Граѓанинот може во секој момент да побара исплата на дел или на сите удели, при што парите легнуваат на сметка во рок од неколку работни дена, без казнени пенали какви што често наметнува предвременото раскинување банкарски депозит.
Доброволното пензиско осигурување, познато како трет столб, нуди поинаква логика на зачувување на вредноста за оние што размислуваат на долг рок. Средствата што се уплаќаат на индивидуална сметка се инвестираат според строги законски ограничувања, претежно во државни и високорангирани меѓународни финансиски инструменти. Законодавството предвидува даночно ослободување на уплатите до одреден годишен лимит, што значи дека заштедата носи непосреден почетен бенефит преку поврат или намалување на персоналниот данок. Парите на овие сметки се заштитени со закон и се во целосна сопственост на штедачот, независно од состојбата во банкарскиот систем.
Првиот чекор кон финансиска самоодбрана не бара радикални чекори ниту ризични шпекулации, туку напуштање на навиката за пасивно чување на сите заштеди на едно место.
