Меѓународниот ден на биосферните резервати е релативно нов празник. Генералната конференција на УНЕСКО го прогласи во 2021 година, а за првпат беше одбележан во 2022 година. Сепак, идејата зад него е стара повеќе од половина век. Програмата „Човекот и биосферата“ започна во 1971 година со едноставна, но за тоа време револуционерна теза: природата не може да се заштити ако се исклучат луѓето што живеат во неа. Денес светската мрежа брои повеќе од 750 биосферни резервати во над 130 земји.
Секој резерват е поделен на три зони. Јадрото е строго заштитено и наменето за зачувување на екосистемите, тампон-зоната дозволува истражување, едукација и одржливи активности, а преодната зона е простор во кој луѓето живеат, работат и се развиваат, но на начин што не ја уништува природата околу нив. Статусот не е закон што забранува, туку меѓународна обврска и рамка што овозможува пристап до проекти, фондови и екотуризам.
Подрачјето околу Охридското и Преспанското Езеро беше прогласено за прекуграничен биосферен резерват во јуни 2014 година, заедно со Албанија. Резерватот опфаќа нешто повеќе од 446.000 хектари и подрачје во кое живеат околу 455.000 луѓе. Во него влегуваат двете езера, планините меѓу и околу нив, како и националните паркови Галичица и Пелистер на македонската страна.
Тешко е да се најде подрачје што повеќе го заслужува ова внимание. Охридското Езеро е едно од најстарите езера во Европа, старо повеќе од милион години, со над двесте ендемски видови, меѓу кои и охридската пастрмка. Регионот уште од 1979 година се наоѓа на Листата на светското наследство на УНЕСКО, а во 2019 година заштитата беше проширена и на албанскиот дел од езерото. Преспанското Езеро, пак, е поврзано со Охридското преку подземни канали, па она што се случува во едното, порано или подоцна се чувствува и во другото.
Токму тука лежи проблемот. Преспа со децении се соочува со опаѓање на нивото на водата и со загадување од земјоделството, а Охрид со непланска градба, урбанизација на крајбрежјето и непречистени отпадни води. УНЕСКО во изминатите години повеќепати предупредуваше дека Охридскиот регион може да се најде на Листата на загрозено светско наследство доколку државата не ги спроведе препорачаните мерки. Така, статусот од признание се претвори и во опомена.
Денот на биосферните резервати е добра прилика да се постави прашањето дали Македонија ја користи титулата како бренд за туристички каталози или како обврска за вистинско управување. Со прогласувањето на Шар Планина за национален парк во 2021 година се отвора и прашањето дали земјата има капацитет и волја за нови меѓународни форми на заштита. Одговорот зависи помалку од УНЕСКО, а многу повеќе од тоа дали локалните власти, институциите и жителите ќе ја сфатат природата како заедничко наследство, а не како неискористен градежен простор.
