Демократите имаат добри изгледи да ја преземат контролата врз Претставничкиот дом на американскиот Конгрес, покажуваат предизборните анкети. Многу понеизвесно е дали ќе успеат да обезбедат мнозинство и во Сенатот, каде што исходот ќе зависи од неколку тесни изборни трки во клучни сојузни држави.

Американците денес, на 3 ноември, гласаат на изборите на средината на претседателскиот мандат, на кои се избираат членови на Конгресот, но и гувернери во сојузните држави. Резултатот ќе покаже дали претседателот Доналд Трамп ќе продолжи да има поддршка во двата дома на Конгресот или демократите ќе добијат можност да ја ограничат неговата политичка моќ.

Дали Трамп ќе стане претседател со ограничена моќ?

„Постои едно старо правило за изборите на средината на мандатот: претседателот губи, без разлика дали е републиканец или демократ и без разлика дали добро или лошо си ја врши работата“, изјави Трамп минатата недела во Белата куќа.

Во оваа изјава има делумна вистина. Американските гласачи традиционално ги користат овие избори за да ја ограничат моќта на актуелниот претседател и да ја зајакнат опозицијата во Конгресот. Сепак, резултатите зависат и од популарноста на претседателот, економската состојба и политичката атмосфера во земјата.

Затоа, многу аналитичари очекуваат републиканците да изгубат дел од своите места на изборите. Клучното прашање е колкава ќе биде загубата и дали демократите ќе успеат да обезбедат мнозинство во двата дома.

Контролата врз Претставничкиот дом би им овозможила на демократите да отвораат парламентарни истраги, да бараат документи од администрацијата и да формираат истражни комисии. Мнозинството во Сенатот, пак, би им донело значително влијание врз потврдувањето судии и други важни именувања во државните институции.

Во американската политичка терминологија, претседател кој ја изгубил поддршката во двата дома на Конгресот често се нарекува „куца патка“ (lame duck), бидејќи неговиот простор за спроведување на внатрешната политика е значително ограничен.

Демократите имаат корист од падот на популарноста на Трамп

На претходните избори републиканците освоија 220 места во Претставничкиот дом, наспроти 215 за демократите. Тоа беше најтесното мнозинство за републиканците од триесеттите години на минатиот век, па можноста демократите повторно да ја преземат контролата се разгледуваше уште со месеци пред гласањето.

Нивната предност дополнително се зголемила во текот на есента. Според просекот на националните анкети што ги следи порталот „Рил клир политикс“, демократските кандидати имаат значително поголема поддршка од републиканските.

Во меѓувреме, популарноста на Трамп опаднала поради економските проблеми и долготрајната војна со Иран. Истражувањата на јавното мислење покажуваат дека неговата поддршка е меѓу најниските забележани кај американските претседатели пред избори на средината на мандатот во последните децении.

Излезноста може да ги промени предизборните проценки

И покрај предноста во анкетите, исходот не е однапред познат. Американскиот изборен систем го отежнува предвидувањето на резултатите, а дел од истражувањата се финансирани или нарачани од политички партии, поради што аналитичарите ги толкуваат со претпазливост.

Една од најголемите непознати останува излезноста. На претходните избори Трамп успеа да мобилизира гласачи кои традиционално поретко излегуваат на гласање, меѓу нив помлади мажи со пониско образование и дел од латиноамериканската заедница. Сега се поставува прашањето дали овие гласачи повторно ќе му ја дадат поддршката.

Сепак, првичните податоци укажуваат на голем интерес за гласање. До крајот на минатата недела, повеќе од 53 милиони Американци веќе гласале по пошта или на избирачки места за предвремено гласање.

Може ли прекројувањето на изборните единици да пресуди?

Републиканците имаат предност и во голем број сојузни држави каде што ги контролираат институциите задолжени за утврдување на границите на изборните единици. Во изминатите години тие ја користеле оваа можност за да ги зголемат шансите на своите кандидати.

Проценките наведени во анализата на германскиот јавен сервис ДВ покажуваат дека прекројувањето на изборните мапи би можело да им донесе до 15 дополнителни места. Демократите презеле слични чекори главно во Калифорнија, каде што би можеле да освојат неколку дополнителни мандати. Колкаво влијание ќе имаат овие промени ќе зависи од вкупното расположение на гласачите и од резултатите во најнеизвесните изборни единици.

Борбата за Сенатот е многу понеизвесна

За разлика од Претставничкиот дом, трката за Сенатот е значително понеизвесна. Републиканците во моментов имаат 53 места, додека демократите, заедно со двајцата независни сенатори кои гласаат со нив, располагаат со 47 гласа. На овие избори се одлучува за 35 сенаторски места, а поголемиот дел од трките се сметаат за релативно сигурни за едната или другата партија. Сепак, неколку сојузни држави остануваат во категоријата неизвесни, меѓу нив Мејн, Мичиген, Охајо, Ајова, Канзас, Тексас и Алјаска.

Според анализата на ДВ, демократите би можеле да освојат меѓу две и шест дополнителни места. За мнозинство во Сенатот им се потребни најмалку четири нови места, имајќи ја предвид и можноста за изедначен број гласови и улогата на потпретседателот во таков случај.

Седум сојузни држави во центарот на вниманието

Во Канзас демократите се надеваат на победа на Адам Хамилтон, основач на една од најголемите методистички заедници во САД. Доколку победи, тој би станал првиот демократски сенатор од оваа сојузна држава од 1932 година.

Мичиген е една од најнеизвесните изборни трки. Демократот Абдул ел-Сајед, син на египетски имигранти и претставник на прогресивното крило на партијата, се соочува со силен отпор и во рамките на сопствениот политички табор.

Во Тексас, пак, републиканците би можеле да ја платат цената за контроверзниот кандидат Кен Пакстон. Неговиот демократски противкандидат Џејмс Таларико успеал да ја претвори државата, која традиционално важи за републиканско упориште, во неизвесно изборно бојно поле.

Алјаска може да ја одложи конечната одлука

Доколку разликата меѓу партиите во Сенатот биде многу мала, конечниот исход би можел да се чека уште неколку недели. Една од причините е изборниот систем во Алјаска, каде што гласачите ги рангираат кандидатите според редоследот на своите преференции.

Доколку ниту еден кандидат не освои апсолутно мнозинство во првиот круг на пребројување, следуваат дополнителни фази во кои гласовите се прераспределуваат. Тоа може да го одложи конечниот резултат до средината на ноември.

Дополнителни контроверзии предизвикаа обвинувањата од републиканците дека кампањата на демократската кандидатка Мери Пелтола поддржала кандидат со исто име како републиканскиот сенатор Ден Саливен, со цел да ги збуни гласачите. Поради тоа, Алјаска би можела да стане последното и најспорното поприште во битката за контролата врз Сенатот. Исходот од изборите ќе покаже колкав простор ќе има Трамп за спроведување на својата политика во втората половина од мандатот.