Со доаѓањето на есента и падот на температурите на северната хемисфера, започнуваат кампањите за вакцинација против сезонски грип и ковид-19. Вакцинацијата е најефикасниот начин за намалување на ризикот од тешки форми на инфекција и хоспитализација, а истовремено помага да се спречи преоптоварување на здравствените системи во периодите кога бројот на заболени е најголем.
Вирусите што ги предизвикуваат грипот и ковид-19 постојано се менуваат, а заштитата што ја стекнуваме со имунитетот може постепено да ослабне. Затоа вакцините се приспособуваат секоја година, во согласност со најновите варијанти и со податоците од глобалните системи за следење на вирусите.
Спротивно на честото мислење, главната цел на вакцинацијата не е целосно да го спречи заразувањето, туку да го намали ризикот од тешко заболување, хоспитализација, прием на интензивна нега и смртен исход, особено кај луѓето изложени на поголем ризик од компликации.
За време на пандемијата, вакцинацијата против ковид-19 се спроведуваше масовно. Денес пристапот е поинаков: кампањите се насочени првенствено кон заштита на ранливите групи и кон поефикасно користење на здравствените ресурси.
Сепак, групите на кои им е потребна заштита од ковид-19 не се целосно исти со оние за кои се препорачува вакцината против грип.
Кои групи треба да се вакцинираат?
Во Шпанија, главната цел на вакцинацијата против ковид-19 е спречување тешки форми на болеста. Според препораките за сезоната 2026/2027, таа се препорачува за лица на возраст од 70 години и повеќе, корисници на установи за долготрајна нега и нивните негуватели, бремени жени, лица на возраст од 12 години и повеќе со одредени хронични заболувања, како и лица од шестмесечна возраст кои имаат висок ризик или ослабен имунолошки систем.
За овие групи се препорачува една доза, независно од претходните дози или од бројот и тежината на претходните инфекции. Сепак, вакцината не треба да се прими ако во претходните три месеци лицето примило доза од вакцината или имало потврдена инфекција со ковид-19. Кај лицата со ослабен имунолошки систем може да бидат потребни дополнителни дози.
Вакцинацијата против грип има слична цел – да го намали ризикот од тешко заболување, но и да придонесе за намалување на ширењето на вирусот во заедницата.
Затоа, препораките за грип опфаќаат поширока група луѓе. Во Шпанија, вакцинацијата се препорачува за лица на возраст од 60 години и повеќе, мали деца на возраст од шест до 59 месеци, бремени жени, здравствени работници, лица со одредени хронични заболувања и работници во клучни јавни служби.
Кај повеќето од овие групи се применува една доза вакцина против грип. За предвремено родените деца и лицата со ослабен имунолошки систем може да важат посебни препораки.
Бидејќи двете програми не ги опфаќаат целосно истите групи и не се темелат на идентични сезонски обрасци, се поставува прашањето дали вакцинацијата против грип и ковид-19 треба да се спроведува заедно или во одделни термини.
Зошто сезоната на грип и ковид-19 не е иста?
Грипот има поизразена сезонска шема, со епидемиски бранови што најчесто се јавуваат од ноември до февруари.
Ковид-19, од друга страна, има понепредвидлив сезонски образец. Зголемувањето на бројот на случаи може да биде поврзано со појавата на нови варијанти и постепеното слабеење на имунолошката заштита. Затоа бранови на заразување може да се појават во текот на целата година, вклучително и во летните месеци.
Овие разлики се важни при планирањето на кампањите за вакцинација, но не значат дека вакцините мора да се примаат во различни термини.
Кои се придобивките од истовремената вакцинација?
Постојат неколку причини поради кои вакцините против грип и ковид-19 може да се дадат при иста посета на здравствена установа.
Првата е практичноста. Истовремената вакцинација го поедноставува организирањето на кампањите, го оптимизира времето на здравствените работници и ја намалува потребата од повеќе посети. Тоа е особено важно за постарите лица, негувателите и луѓето со попреченост, на кои пристапот до здравствените услуги може да им биде отежнат.
Втората придобивка е можноста да се зголеми опфатот со вакцинација кај луѓето на кои им се препорачуваат двете вакцини. Ако вакцините се примат во ист термин, помала е веројатноста едната да биде одложена или целосно пропуштена. Ова е особено значајно за постарите лица и за оние што живеат во установи за долготрајна нега.
Но, дали е безбедно двете вакцини да се примат истовремено?
Според истражувањата наведени во анализата објавена во „Конверзејшн“, истовременото примање на вакцините е безбедно и не го намалува имунолошкиот одговор на ниту една од нив. Тие може да се аплицираат при иста посета, но со одделни инјекции во различни раце.
Како и кај секоја вакцина, можни се несакани реакции, па здравствените работници треба да ги информираат граѓаните за очекуваните реакции и за ситуациите во кои е потребна дополнителна медицинска процена.
Вакцинацијата ја штити и заедницата
И покрај вакцинацијата, можно е луѓето да се заразат со грип или ковид-19, бидејќи новите варијанти може делумно да ја избегнат стекнатата имунолошка заштита. Сепак, вакцините помагаат да се намали ризикот од тешка болест и хоспитализација.
Одржувањето висока стапка на вакцинација кај најранливите групи е еден од најважните начини за заштита на јавното здравје. Тоа не ги штити само вакцинираните, туку помага и да се намали притисокот врз здравствените установи во периодите кога сезонските инфекции се најраспространети.
За успешни кампањи не е доволно само да се обезбедат вакцините. Потребни се навремени потсетувања, активен контакт со групите на кои им се препорачува вакцинација, совети од здравствените работници и јасни информации за придобивките и можните несакани реакции.
Намалувањето на пречките за вакцинација може да ја зголеми довербата и да им помогне на луѓето со најголем ризик навреме да се заштитат.
Текстот е адаптиран според анализа објавена во „Конверзејшн“, чијашто оригинална верзија на шпански јазик ја напишале Анхела Домингез Гарсија, Изабел Агилјар Паласио и Пере Годоји, универзитетски професори и истражувачи во областа на превентивната медицина и јавното здравје.
