Планот на американскиот претседател Доналд Трамп требаше да донесе крај на војната и почеток на реконструкцијата на Газа. Но една година по примирјето, обновата е во застој, американската хуманитарна помош е значително намалена, а Обединетите нации предупредуваат дека половина милион Палестинци остануваат без неопходна храна.
Една година по мировниот договор за Газа, постигнат со посредство на американскиот претседател Доналд Трамп, хуманитарната состојба во палестинската енклава останува критична. Светската програма за храна на Обединетите нации (WFP) на 19 октомври соопшти дека поради недостиг од финансиски средства мора да ја прекине редовната помош за половина милион Палестинци.
Бројот на корисници ќе се намали од 1,6 милиони на 1,1 милион луѓе месечно, иако приближно две третини од населението во Газа и понатаму се соочуваат со кризно или уште потешко ниво на несигурност во снабдувањето со храна. Околу 200.000 луѓе се во особено тешка состојба.
Ситуацијата отвора прашања и за резултатите од мировниот план на Трамп, кој предвидуваше не само запирање на борбите, туку и воспоставување нова управа, повлекување на израелските сили и меѓународно финансирана обнова на Газа.
Американските кратења на помошта ја продлабочија финансиската неизвесност
Администрацијата на Трамп во 2025 година спроведе големи кратења на меѓународната помош, кои се одразија и врз финансирањето на хуманитарните организации.
Според Ројтерс, американскиот придонес за Светската програма за храна се намалил за повеќе од половина, на околу две милијарди долари во 2025 година. Вкупното американско хуманитарно финансирање за Обединетите нации се намалило од 14,1 милијарда долари во 2024 на околу 3,38 милијарди во 2025 година.
Во јуни 2026 година Вашингтон одобри нови 800 милиони долари за WFP, но финансиските потреби на организацијата остануваат големи.
Иако не може да се утврди дека сегашното намалување на помошта во Газа е исклучиво последица на американската политика, кратењето на придонесите на најголемиот донатор претставува значаен фактор за глобалното финансирање на хуманитарните операции.
Мировниот план заглави, Израел ја блокира обновата
Дополнителен проблем е што најавената реконструкција на Газа сè уште не започнала во значителен обем.
Според Асошиејтед прес, договорот од октомври 2025 година овозможил прекин на големите воени операции, ослободување на преостанатите заложници и подобрување на пристапот за хуманитарна помош.
Но најголемиот дел од политичките и безбедносните обврски останале нереализирани. Израел и натаму контролира повеќе од половина од територијата, а Хамас останува доминантна сила во деловите надвор од израелската контрола.
На 14 октомври „Гардијан“ објави дека Израел го блокирал и почетокот на изградбата на база за меѓународните стабилизациски сили, проект што требало да биде важен чекор кон реконструкцијата.
Одборот за мир на Трамп во септември претставил план од 2,45 милијарди долари за првите шест месеци од обновата, но реализацијата останува неизвесна.
Постојат и политички несогласувања. Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху инсистира Хамас целосно да се разоружа пред израелското повлекување, додека американскиот план предвидуваше постепено и поврзано спроведување на двата процеса.
Од ветувања за реконструкција до борба за преживување
Додека политичките преговори се одвиваат бавно, населението се соочува со недостиг од храна, уништени домови и ограничени можности за работа.
Светската програма за храна проценува дека ѝ се потребни околу 450 милиони долари во следните шест месеци за да ги одржи основните операции во Газа и на Западниот Брег.
Во вакви услови, разликата меѓу ветувањата за мир и реалноста на теренот станува сè поизразена.
Трамп успеа да посредува во договор кој ги намали големите воени операции, но неговата администрација сè уште не успева да обезбеди целосно спроведување на политичките и реконструкциските делови од планот. Истовремено, израелските ограничувања и неразрешеното прашање за разоружувањето на Хамас дополнително го попречуваат процесот.
За населението на Газа, меѓутоа, најитното прашање повеќе не е кога ќе започне најавената изградба на нови домови и инфраструктура, туку дали меѓународната помош ќе биде доволна за да се спречи ново продлабочување на гладот.
