Во пустинска долина во Невада, далеку од градскиот шум и радио-пречките, се подготвува еден од најамбициозните телескопи на новата астрономија.
Се вика Deep Synoptic Array, или DSA, и нема да изгледа како класичен џиновски телескоп. Наместо една огромна конструкција, ќе биде составен од 1.650 чиниести радио-антени, распоредени на огромна површина низ пустината.
Неговата цел не е само да „гледа подалеку“, туку да гледа пошироко, побрзо и подетално од досегашните радио-телескопи.
Нова радио-камера за вселената
DSA ќе собира радио-бранови што доаѓаат од длабоката вселена – од далечни галаксии, црни дупки, пулсари, брзи радио-блесоци и други објекти што не можат да се видат со обична светлина.
За разлика од телескопите што снимаат видлива светлина, радио-телескопите го „слушаат“ универзумот преку бранови со многу поголема должина. Токму тие сигнали можат да откријат што се случува во делови од вселената што за оптичките телескопи остануваат скриени.
Она што го прави DSA посебен е комбинацијата од чувствителност и широко небо. Телескопот ќе може да набљудува огромни делови од небото со брзина што досега не била возможна.
Зошто научниците се толку возбудени?
Астрономите очекуваат DSA да помогне во одговорот на некои од најголемите прашања: како се формираат галаксиите, како растат, како се менува структурата на универзумот и од каде доаѓаат кратките, но моќни радио-сигнали познати како брзи радио-блесоци.
Во првите пет години од работата, телескопот треба да го скенира видливото небо повеќепати и да открие огромен број радио-извори. Тоа значи дека астрономите нема да добијат само неколку нови податоци, туку целосно нова мапа на радио-универзумот.
Едноставно кажано, ако досегашната радио-астрономија личеше на скица, DSA треба да ја претвори во фотографија.
Телескоп што ќе прави слики во реално време
Една од најважните новини е тоа што DSA ќе создава радио-слики речиси во реално време.
Кај многу радио-телескопи, обработката на податоците може да трае долго. Овде, огромната количина информации од сите антени ќе се спојува преку моќна компјутерска обработка, создавајќи нешто што научниците го опишуваат како прва вистинска „радио-камера“ за небото.
Тоа е важно затоа што универзумот не е статична слика. Во него постојано нешто експлодира, трепка, исчезнува или испраќа краток сигнал. За таквите појави, брзината е клучна.
Изградба до крајот на деценијата
Проектот го води Калифорнискиот институт за технологија, Caltech, а финансирањето доаѓа од Schmidt Sciences. Телескопот неодамна ја помина последната фаза на дизајнерска проверка, што значи дека се отвора патот за почеток на изградбата.
Планот е DSA да биде изграден до 2029 година, по што треба да започнат научните набљудувања.
Ако сè оди според планот, овој телескоп нема само да донесе подобри снимки од вселената. Тој може да го промени и самиот ритам на астрономијата – од бавно собирање и обработка на податоци, кон постојано, брзо и речиси живо следење на космосот.
Во темната долина на Невада, всушност, се гради нов начин на гледање кон универзумот.
