Вештачката интелигенција може да го олесни пристапот до научни информации што би можеле да бидат злоупотребени за развој на биолошко оружје. Ризикот не се однесува само на поединци и терористички групи без специјализирано знаење, туку и на држави и организации што веќе располагаат со научници, лаборатории и опрема за работа со опасни биолошки агенси.

На сериозноста на оваа закана предупреди и Сер Кен Мекалум, шеф на британската разузнавачка служба МИ5. Во годишното обраќање за заканите по националната безбедност, тој оцени дека вештачката интелигенција би можела значително да ги промени размерите на опасноста што ја претставуваат постојните и новите видови биолошко оружје.

Во анализа на британскиот весник „Гардијан“ се разгледуваат начините на кои ВИ може да биде злоупотребена, досегашните наоди на истражувачите и пречките што сè уште го отежнуваат развојот на вакво оружје.

Дали ВИ може да го олесни создавањето биолошко оружје?

Ризиците зависат од тоа кој ја користи технологијата. Една можност е злонамерни поединци или терористички групи да користат чет-ботови за да дојдат до научни информации, да планираат истражувања и да се обидат да решат технички проблеми за кои претходно немале доволно знаење.

Но, според експертите, поголема причина за загриженост се организациите што веќе располагаат со обучени научници, соодветни лаборатории и потребната опрема. Во такви услови, алатките за вештачка интелигенција би можеле да ги зголемат способностите на истражувачите и да им помогнат да откриваат генетски промени што би влијаеле врз опасноста од одредени патогени.

Филипа Ленкос, предавачка по наука и меѓународна безбедност на Кралскиот колеџ во Лондон, предупредува дека главниот проблем не е во тоа што вештачката интелигенција ја заменува стручноста, туку во тоа што може да ги засили можностите на оние што веќе ја поседуваат.

„Тука вештачката интелигенција не ја отстранува потребата од стручност, туку ги зголемува можностите што веќе ги имаат експертите“, вели таа.

Како пооддалечен, но потенцијално сериозен ризик се наведува можноста високообучени групи да ја користат технологијата за осмислување нови патогени или токсини, вклучително и такви за кои постојните лекови и противотрови не би биле ефикасни.

Случаи што ја зголемија загриженоста

Минатата година индиската полиција истражувала сомневања за заговор поврзан со биотероризам, во кој лекар и уште неколку лица наводно користеле чет-ботови и пребарување со помош на вештачка интелигенција во обид да направат рицин, исклучително токсична супстанција. Не е јасно дали одговорите на ВИ навистина им помогнале во нивните обиди.

Дополнителна загриженост предизвика и компанијата „Антропик“, која во септември пријавила пет случаи во кои научници од неименувани земји се обиделе да го користат нејзиниот чет-бот Клод за активности што можеле да вклучуваат опасна работа со вируси или токсини. Според компанијата, во еден од случаите истражувачите се обиделе да го искористат системот за планирање експерименти поврзани со промени во високо патоген вирус на птичји грип.

„Антропик“ навела и дека во некои случаи корисниците се обидувале да ги заобиколат ограничувањата на системот откако пристапот им бил блокиран. Овие тврдења укажуваат на можни ризици, но сами по себе не докажуваат дека бил развиен нов опасен патоген или дека обидите довеле до успешно создавање биолошко оружје.

Истражувачите, истовремено, предупредуваат дека не секое истражување на патогени или токсини има злонамерна цел. Слични научни методи се користат и за подобро разбирање на заразните болести, откривање идни пандемии и развој на вакцини и лекови.

Експериментите покажуваат дека ризикот не е само теоретски

Во експеримент спроведен на Технолошкиот институт во Масачусетс (МИТ), студенти без научно образование добиле задача да испитаат дали со помош на чет-ботови би можеле да дојдат до информации релевантни за предизвикување пандемија. Според „Гардијан“, за помалку од еден час системите предложиле четири потенцијални патогени што би можеле да предизвикаат пандемија, како и информации за нивното создавање и за компании што синтетизираат ДНК.

Сепак, можноста чет-ботот да даде одговор не значи дека добиените информации се точни, целосни или доволни за спроведување на опасен експеримент. Реалното создавање биолошки агенси бара многу повеќе од пристап до текстуални инструкции.

Други истражувања покажале дека системите со вештачка интелигенција можат да дадат информации за начини на кои патогените би можеле да станат поотпорни на лекување или за потенцијална употреба на биолошки агенси. Токму затоа експертите бараат внимателна процена на ризиците, особено кога станува збор за модели што можат да обработуваат сложени научни податоци.

Во април, истражувачи создадоа и први вируси осмислени со помош на вештачка интелигенција. Станува збор за бактериофаги – вируси што напаѓаат бактерии, а не човечки клетки. Истражувањето може да придонесе за развој на нови терапии, но отвори и прашања за биолошката безбедност и за тоа како да се спречи злоупотреба на научните откритија.

Зошто биолошкото оружје сè уште е тешко да се создаде?

И покрај напредокот на ВИ, развојот на биолошко оружје останува сложен и опасен процес. Научните информации се само еден дел од она што е потребно: неопходни се практични вештини, пристап до биолошки материјали и опрема, лабораториски услови и експериментална проверка.

„Информациите се само еден дел од проблемот“, вели Ленкос, посочувајќи дека значајни пречки остануваат и практичното знаење, пристапот до материјали, потврдата на резултатите, зголемувањето на обемот на производство и начинот на кој биолошкиот агенс би бил доставен.

Сонија Бен Уаграм-Гормли, заменик-директорка на програмата за биолошка одбрана на Универзитетот „Џорџ Мејсон“ во Вирџинија, нагласува дека практичното искуство што не може лесно да се пренесе преку пишани инструкции било клучно во историските државни програми за развој на биолошко оружје.

Мартин Пачеса, професор на Универзитетот во Цирих, исто така укажува дека пристапот до материјали и соодветни постројки е пресуден. Со други зборови, дури и ако ВИ може да помогне во осмислувањето некоја идеја, тоа не значи дека корисникот има можност безбедно или успешно да ја спроведе во практика.

Експертите бараат независни проверки на ВИ-моделите

Една од главните грижи е што сè уште нема доволно унифицирани и обврзувачки механизми за спречување злоупотреба на вештачката интелигенција во развојот на биолошко оружје. Некои технолошки компании воведуваат ограничувања и безбедносни проверки, но не сите јавно ги објавуваат своите мерки.

Том Инглсби, директор на Центарот за здравствена безбедност при Универзитетот „Џонс Хопкинс“, смета дека се потребни формални и независни процени на новите ВИ-модели пред тие да станат достапни за јавноста. Целта е потенцијалните опасности да се откријат и да се намалат уште пред нивното широко распространување.

Меѓу предложените мерки се и ограничување на пристапот до високоризични биолошки информации и построги проверки на нарачките за синтетички генетски материјал. Компаниите што произведуваат ДНК за научни истражувања би требало да проценуваат дали нарачките можат да се поврзат со создавање особено опасни биолошки агенси.

Одредени проверки веќе постојат, но нивната примена не е универзална, а дел од системите може да бидат заобиколени. Тоа ја прави соработката меѓу владите, научната заедница и технолошките компании особено важна.

Предизвикот е да се зачуваат придобивките од вештачката интелигенција за медицината и науката, без нејзините можности да станат алатка за создавање нови безбедносни закани. Како што предупредуваат експертите, технологијата не ја отстранува потребата од човечка стручност, но може значително да ги засили способностите на оние што веќе располагаат со знаење и ресурси.