Она што звучи како научна фантастика станува конкретен истражувачки проект. Германскиот воздухопловен и вселенски центар (DLR), заедно со НАСА и Канадската вселенска агенција (CSA), развива концепт за стаклени градини на Месечината. Тие најпрво треба да ги снабдуваат со свежа храна астронаутите на идните долготрајни мисии.
Главното прашање е како да се одгледува зеленчук на место без атмосфера погодна за живот, без плодна почва и без слободно достапна вода. Токму со тоа се занимава меѓународниот проект Lunar Agriculture Module – Ground Test Demonstrator, или скратено LAM-GTD.
Условите на Месечината се исклучително сурови. Температурите екстремно се менуваат, површината е речиси без воздух, водата е ретка, а космичкото зрачење претставува сериозна опасност. Растенијата едноставно не може да се посадат во лунарната почва, па потребни се контролирани системи за одгледување што работат независно од природните услови.
Идејата е модулот со стаклената градина да биде директно поврзан со симулиран простор за живеење и работа на астронаутите. Така истражувачите не би го проучувале само растот на растенијата, туку би тестирале и како стаклената градина и живеалиштето можат меѓусебно да се снабдуваат.
Демонстраторот најпрво ќе биде изграден целосно на Земјата. Трите партнери најдоцна до 2032 година сакаат да одлучат дали и како навистина ќе се изгради.
НАСА веќе спровела бројни вакви експерименти на Меѓународната вселенска станица, каде што биле одгледувани зелена салата, кинеска зелка и лути пиперки. Екипажот на станицата веќе собрал два рода од различни сорти зелена салата. Следниот чекор е премин од малите експериментални уреди на станицата кон многу поголеми и посложени системи, кои би можеле да хранат цели екипажи.
Германскиот партнер може да се потпре на искуството од претходните проекти, особено на стаклената градина EDEN ISS, која неколку години работела на Антарктикот. Од 2018 до 2023 година истражувачите ја управувале оваа посебно дизајнирана градина, само неколку стотини метри од германската истражувачка станица „Нојмаер III“.
Во екстремни услови, без почва и без природна сончева светлина, таму одгледувале свеж зеленчук. ЛЕД-светилки, вештачки хранливи раствори и софистициран систем за наводнување овозможиле да се берат зелена салата, домати, краставици, ротквици, па дури и јагоди. Вкупно биле произведени околу еден тон свеж зеленчук.
Антарктикот не е Месечината, но има една важна сличност. Снабдувањето е тешко, условите се сурови, а грешките брзо може да станат сериозен проблем.
Не е случајно што Германија, САД и Канада работат заедно на овој проект. DLR го придонесува своето искуство од вселенските истражувања и претходните проекти со стаклени градини, а НАСА ги поставува темелите за идните мисии на Месечината и за долгорочно човечко присуство таму. Канадската вселенска агенција го додава своето искуство во технологиите за мисии со екипаж.
Истражувањето не е важно само за астронаутите. И на Земјата постојат места каде што е тешко да се одгледува храна, како сушните пустински области или регионите со ограничени водни ресурси.
Технологиите што им обезбедуваат на растенијата сè што им треба со што помалку вода, енергија и простор би можеле да помогнат и во тие региони. Контролираните стаклени градини би можеле да придонесат и за попрецизно производство на храна со помалку пестициди. Погледот кон вселената така би можел да донесе знаење за нови начини на одгледување храна и на нашата планета.
