Глобалните емисии на јаглерод диоксид од фосилни горива се очекува да паднат во 2026 година. Предвидениот пад од 0,4 отсто доаѓа во време кога ширењето на обновливите извори на енергија се забрзува, а светот се соочува со енергетска криза предизвикана од војната со Иран. Емисиите од нафтата се очекува да се намалат за 1,9 отсто, покажува годишниот извештај за глобалниот јаглероден буџет, кој го следи напредокот кон целите на Парискиот договор.
Авторите на извештајот истакнуваат дека падот на емисиите е охрабрувачки, но намалувањето што делумно е предизвикано од геополитички шокови не е одржливо климатско решение. Според нив, за глобалните емисии да го достигнат врвот и трајно да почнат да опаѓаат, потребно е уште побрзо ширење на обновливите извори и електрификацијата.
Падот кај фосилните горива, сепак, го поништува порастот на емисиите од промената на намената на земјиштето, како што е сечењето шуми. Поради тоа вкупните емисии на јаглерод диоксид оваа година се очекува да пораснат на 43,3 милијарди тони, од 42,8 милијарди во 2025 година.
Електрификацијата е во центарот на овогодинешната климатска конференција COP31, на која светските лидери се очекува да се обврзат на нови цели. Извршниот секретар на ОН за климатски промени во воведното обраќање порача дека државите сега мора да избираат меѓу електрификација и нови шокови, бидејќи чистата енергија е лек и за загадувањето и за растечките трошоци на домаќинствата.
Експертите, сепак, велат дека напредокот е премногу бавен. Преостанатиот јаглероден буџет, односно количината јаглерод диоксид што може да се испушти пред затоплувањето да достигне 1,5 степени над прединдустриското ниво, сега изнесува 150 милијарди тони. Тоа е помалку од четири години емисии со сегашното темпо.
Меѓу најголемите загадувачи, најголем пад се очекува во Европската унија, од 1,5 отсто. Следуваат САД со 1,3 отсто, главно поради помалите емисии од јаглен, кои минатата година пораснаа поради високите цени на гасот и студеното време. Емисиите во Јапонија се очекува да паднат за еден отсто.
Кина, која произведува 32 отсто од глобалните емисии од фосилни горива, се очекува да забележи пад од 0,9 отсто, благодарение на помалата потрошувачка на нафта и силниот раст на обновливата енергија. Кина е и светски лидер во обновливите извори и пошумувањето, а таму се половина од глобалните емисии што се избегнати благодарение на обновливата енергија и електричните возила.
Индија оди во спротивна насока, со предвиден пораст на емисиите од 4,4 отсто, што е повеќе од нејзиниот просечен годишен раст од 3,5 отсто во последната деценија. Остатокот од светот се очекува да забележи пад од 0,7 отсто, главно поради повисоките цени на нафтата и проблемите со снабдувањето.
Извештајот нагласува дека намалувањето на емисиите не значи жртвување на економскиот раст. Во 2025 година, 59 земји испуштиле помалку емисии отколку пред пандемијата на ковид-19, а нивните економии сепак пораснале.
Две третини од овогодинешниот пораст на глобалната побарувачка на енергија се покриени со сончева енергија, ветер и електрични возила. Сончевата и ветерната енергија во 2025 година помогнаа да се избегнат 4,1 милијарди тони емисии, наспроти само 0,28 милијарди во 2010 година, а оваа година се очекува таа бројка да достигне 4,6 милијарди тони.
Електричните возила напредуваат побавно. Во 2025 година само околу десет отсто од глобалниот возен парк беше електрифициран, или шест отсто без хибридите, бидејќи на возниот парк му треба време да се обнови. Експертите предупредуваат дека пад на емисиите во една година не е врв, освен ако не е поттикнат од структурни промени.
Сликата е различна од минатогодишната, кога истиот извештај покажа дека емисиите од фосилни горива достигнале рекордно ниво. Оваа година падот го предводи нафтата, со пад од 1,9 отсто, а гасот паѓа за 0,3 отсто. Јагленот, пак, се очекува да порасне за 0,6 отсто, што најверојатно е краткорочна реакција на енергетскиот шок од конфликтот со Иран, а не пресвртница.
Емисиите од земјиштето се движат во спротивна насока и се очекува да пораснат на 5,1 милијарди тони, поради пожарите на тресетиштата и уништувањето на шумите во Југоисточна Азија, поврзани со климатскиот феномен Ел Нињо. Новите технологии за отстранување јаглерод диоксид засега неутрализираат помалку од 30 минути од годишните емисии од фосилни горива. Авторите сепак сметаат дека, ако ширењето на чистите технологии продолжи да се забрзува, трајниот врв и пад на глобалните емисии би можеле да бидат оддалечени само неколку години.
