Секоја година, од 1 до 7 август, повеќе од 170 земји ја одбележуваат Светската недела на доењето – глобална кампања што ја координира Светската алијанса за доење (WABA), во соработка со Светската здравствена организација и УНИЦЕФ.

Датумот не е случаен избор и ја одбележува годишнината од Декларацијата од Иноченти, потпишана во 1990 година, со која владите и меѓународните организации се обврзале активно да го штитат, промовираат и поддржуваат доењето. Додека глобалната стапка на ексклузивно доење веќе се приближува до целта од 50%, поставена од Светското здравствено собрание, официјалните национални податоци за Македонија покажуваат дека земјава останува значително под тој просек.

Годинешната тема – зајакнување на она што веќе функционира

Годинешната кампања, насловена „Доењето за одржлив почеток во животот: Зајакнете го она што функционира“, повикува на градење трајни и правични системи на поддршка за мајките што дојат – во здравствениот систем, на работното место, во семејството и во пошироката заедница. Според СЗО, глобалната стапка на ексклузивно доење до шест месеци во 2023 година изнесувала 48%, речиси до целта од 50%, поставена за 2025 година, со нова амбициозна цел за 2030 година 70% од доенчињата ширум светот да бидат ексклузивно доени до шестмесечна возраст.

Официјалните бројки за Македонија – застарени, но сè уште единствени достапни

Последните официјални национални податоци за состојбата со доењето во Македонија потекнуваат од Мултииндикаторското кластерско истражување (МИКС), спроведено во 2011 година од Државниот завод за статистика во соработка со УНИЦЕФ, истражување старо повеќе од една деценија, а сепак сè уште цитирано како референтна точка во официјалната национална проценка според меѓународната иницијатива World Breastfeeding Trends Initiative (WBTi).

Според тие податоци, само 23% од децата помлади од шест месеци во Македонија биле ексклузивно доени – значително под тогашниот, а уште повеќе под денешниот глобален просек. Истражувањето покажало и забележлива родова разлика – 31,1% од машките доенчиња, наспроти само 16,1% од женските, биле ексклузивно доени, разлика чии причини не се целосно разјаснети во достапната анализа.

Само 21% од новороденчињата биле ставени на гради во првиот час по раѓањето – клучен период кој, според истражувањата, значително ја зголемува веројатноста за подоцнежно успешно ексклузивно доење – додека 64% почнале да дојат во текот на првиот ден. Просечното времетраење на доењето изнесувало 12,1 месец, но просечниот период на исклучиво доење бил драматично краток – само 1,3 месеци.

Дополнително загрижувачки бил и податокот дека 79% од децата на возраст од 0 до 23 месеци биле хранети и со шише со цуцла, практика што стручњаците ја поврзуваат со потешкотии во воспоставувањето и одржувањето успешно доење.

Кој социјален фактор прави разлика

Истото истражување покажало дека веројатноста за рано започнување на доењето, во првиот час по раѓањето, не е рамномерно распределена низ општеството. Мајките со високо образование (22,6%) и мајките од домаќинства со највисоки примања (29%) значително почесто ги ставале своите бебиња на гради веднаш по раѓањето, во споредба со остатокот од популацијата.

Тоа укажува дека пристапот до информации и поддршка околу доењето во Македонија останува нерамномерно распределен, во зависност од социоекономскиот статус на семејството.

Регионални разлики во земјава

Понови, но локални податоци од Центарот за јавно здравје – Битола, објавени минатата година, покажуваат дека и во рамките на самата земја постојат значителни регионални разлики. Во нивниот регион, највисок процент на доени деца до тримесечна возраст е забележан во Општина Ресен, додека највисок процент на доени деца до шестмесечна возраст е евидентиран во Општина Кичево.

Ваквите локални варијации дополнително ја комплицираат сликата и покажуваат дека еден единствен национален просек тешко може целосно да ја опфати реалната состојба на терен.

Зошто застарените податоци се проблем сами по себе

Институтот за јавно здравје, во официјалната WBTi-проценка, изречно предупредува дека континуираното, системско евидентирање на стапката на доење, вклучувајќи ја и стапката на ексклузивно доење, сè уште не е воспоставено како редовен систем за следење на здравјето во земјава.

Со други зборови, проблемот во Македонија не е само ниската стапка на доење сама по себе, туку и отсуството на понови, редовно ажурирани национални податоци кои би покажале дали состојбата во меѓувреме се подобрила, влошила или останала непроменета во изминатите повеќе од десет години.

Придобивките поради кои се води целата кампања

Здравствените институции повторно потсетуваат на придобивките поради кои темата заслужува посветена недела на глобално ниво. Мајчиното млеко содржи антитела, ензими и хормони кои не можат целосно да се реплицираат во вештачките формули. Децата хранети со мајчино млеко покажуваат подобри резултати во когнитивниот развој, а кај мајките доењето го намалува ризикот од рак на дојка и ја зајакнува емоционалната поврзаност со детето.

СЗО и УНИЦЕФ препорачуваат ексклузивно доење во првите шест месеци – без вода, чаеви или каква било друга храна – проследено со продолжено доење до две години и подолго, паралелно со воведување соодветна дополнителна храна по шестиот месец.

Порака поголема од самата недела

Светската недела на доењето годинава повторно доаѓа со глобален повик за зајакнување на системите на поддршка, здравствени, работни и семејни. За Македонија, сепак, првиот чекор можеби не е само подобрување на самата стапка на доење, туку и обновување на самото мерење. Без понови, редовни национални податоци, тешко е со сигурност да се каже дали земјава денес стои подобро, полошо или исто како пред петнаесетина години.