Цените на становите во Европската Унија во 2025 година биле за 6,8 отсто повисоки во однос на приходите на домаќинствата споредено со 2015 година, покажуваат податоците на Евростат објавени на 9 ноември 2026 година. Овој десетгодишен пресек потврдува дека во 17 од 27 држави членки поскапувањето на станбениот квадрат го претркало растот на расположливиот доход по жител, додека во 10 земји куповната моќ на граѓаните растела побрзо од пазарот на недвижности.
Односот меѓу цената на домувањето и приходот го мери темпото со кое поскапуваат недвижностите во споредба со промените во бруто-расположливиот приход на домаќинствата по жител во однос на базната година. Кога овој индекс расте, купувањето сопствен дом станува финансиски потешко за граѓаните.
Во периодот од 2015 до 2025 година, Португалија регистрираше најголемо зголемување на односот меѓу цените на становите и приходите од 60,8 отсто. Веднаш зад неа се Холандија со раст на овој сооднос од 34,3 отсто, Унгарија со 26,5 отсто, Чешка со 25,8 отсто и Шпанија со 24,5 отсто. Во овие пет држави станбениот пазар се оддалечувал од локалните плати со најбрзо темпо во целата Унија.
На спротивната страна од табелата се наоѓаат десет членки каде што приходите на граѓаните во изминатата деценија растеле побрзо од цените на недвижностите. Најголем пад на овој сооднос е забележан во Романија (-42,8 отсто), по што следуваат Финска (-25,2 отсто) и Бугарија (-16,2 отсто). Евростат појаснува дека овие бројки ги споредуваат промените на цените во однос на промените на приходите низ времето, но не ги рангираат државите според тоа колку се скапи домовите во апсолутни износи.
За да се процени дали пазарот на недвижности се прегрева, европската статистика го користи и стандардизираниот однос меѓу цените на становите и приходите, кој ги споредува годишните вредности со долгорочниот просек од 2000 година наваму. Овој индикатор е дел од механизмот на ЕУ за следење макроекономски нерамнотежи и открива потенцијални ризици на станбениот пазар.
Податоците покажуваат два јасни пика во изминатите две и пол децении. Првиот е регистриран во 2007 година, непосредно пред глобалната финансиска криза, кога соодносот бил за 7,9 отсто над долгорочниот просек. Потоа индексот паѓал сè до 2014 година, спуштајќи се на 6,4 отсто под просекот, пред повторно да тргне нагоре. Вториот врв е достигнат во 2022 година со 7,4 отсто над долгорочниот просек. По благото намалување во 2023 и 2024 година, индикаторот во 2025 година повторно се врати минимално над долгорочниот просек за 0,03 отсто.
Европската статистика нотира дека овој индекс отсликува само една димензија од пристапноста до домување. За целосна слика на оптоварувањето врз граѓаните се вклучуваат и бројот на годишни плати потребни за купување стан, цената на станбените кредити, како и уделот на редовните трошоци за домување во вкупниот семеен буџет.
Притисокот од поскапувањето на становите во однос на платите не е изолиран само во рамките на ЕУ, туку директно се пресликува и во македонскиот урбан контекст, особено во Скопје. За младите луѓе и семејствата кои купуваат прв дом, растот на цените на квадратот кој ги надминува реалните месечни примања значи пролонгирано живеење во заедница или повисоки рати за станбени кредити кои го трошат најголемиот дел од расположливиот доход. Иако податоците од соседството, како оние за Бугарија и Романија, покажуваат дека растот на приходите таму статистички го ублажил ценовниот шок, во најголемиот дел од Европа купувањето сопствен покрив над главата бара поголем финансиски напор отколку пред десет години.
