Германските истражители се заинтересирани за тоа што знаат двајцата српски државјани кои се во притвор во Србија, бидејќи нивниот случај ги поврзува украинските авиони во Лајпциг, двата ранци со експлозив пронајдени во близина на Кањижа и пошироката приказна за Србија како логистички центар за руските разузнавачки операции во Европа.
Во Германија отворено се зборува за хибридна војна што се протега низ целиот континент, а актерите на терен честопати се само потрошни пиони во игра што дури и не ја разбираат, пишува Дојче веле .
Некогашни агенти за руската „војна во сенка“
Таканаречените руски „агенти за еднократна употреба“ повторно беа во фокусот на истрагата. Станува збор за метод каде што руските служби наводно регрутираат ситни криминалци или незабележливи граѓани за да извршат саботажи за пари. Во Москва однапред сметаат дека таквите сторители ќе бидат уапсени, но тешко е да се докаже кој стои зад нив.
Слични случаи се пријавени низ цела Европа. Во Украина, на момчиња им биле платени 20 евра за да цртаат антивладини графити и да палат пожари на железничката инфраструктура. Во Германија, граѓани на Србија и Босна и Херцеговина наводно учествувале во уништувањето на најмалку 270 автомобили. Тие вбризгувале полиуретанска пена во издувните цевки, која го уништува моторот, и оставале налепници кои имале за цел да создадат лажен впечаток дека радикалните зелени активисти стојат зад нападите. Целта наводно била да се разгори јавниот гнев против Зелената партија и да се помогне на радикалната десница на изборите.
Германското неделно списание „Шпигел“ ги опиша ваквите операции како „војна во сенка“ на Русија против Германија. „Хакерски напади врз добавувачи на енергија, кампањи за дезинформации пред изборите, летови со беспилотни летала над касарни и индустриски постројки: Москва има широк спектар на алатки на располагање за дестабилизација на Германија и малтретирање на населението“, рече „Шпигел“.
Трагата на експлозиви води до Србија
Ситуацијата стана посериозна на почетокот на август на аеродромот во Лајпциг. Таму, веднаш до украински транспортен авион „Антонов“, беше пронајден дрон со конзерва пластичен експлозив. Овој дел од аеродромот го користи и украинската војска за логистика. Истрагата покажа дека дронот требало да се удри во резервоарот за гориво на авионот и да предизвика експлозија на керозин, но планот не успеал бидејќи детонаторот не бил правилно поврзан со експлозивот.
Десет дена подоцна, сличен дрон беше пронајден на пет километри од аеродромот. И двата беа опремени со рутер и можеа да се контролираат преку мобилната мрежа од каде било во светот. На местото на настанот беа пронајдени траги од ДНК, а истражителите имаат најмалку двајца осомничени. Едниот наводно е поврзан со руските тајни служби и експлозијата во Лоѓ, Полска во 2024 година, додека другиот, според информациите, патувал од Истанбул до Германија пред нападот во Лајпциг, а потоа отишол во Србија.
Според информациите од западните разузнавачки служби објавени од „Шпигел“, Србија станала клучна точка за руска саботажа во Европа, каде што руските тајни служби наводно регрутираат и обучуваат свои луѓе.
Апсења и истраги во Србија
Германските истражители сега се исклучително заинтересирани за какви било информации што можеби ги имаат Данило Б. и Слободан Ѓ., кои се во притвор во Србија од 11 јуни. Се верува дека тие знаат повеќе за трет соучесник, „некогашен агент“ вклучен во случајот Лајпциг. Б., кој има руско и српско државјанство, и Ѓ., српски државјанин, беа уапсени во два одделни автомобили додека се обидуваа да ја преминат границата со Унгарија. Едниот носел компоненти за беспилотни летала, а другиот лименки со експлозив.
Во Србија, против нив се спроведува официјална истрага за нелегално поседување оружје и експлозиви, а против Б. за фалсификување документи. Досега нема официјални обвиненија за тероризам или планирање напад. Додека германските медиуми пишуваа опширно за руските агенти, а министерот за внатрешни работи, Александар Добриндт, потврди дека дојава до српските колеги го спречила нападот во Германија, српските институции претежно молчат.
Исклучок беше соопштението од Вишото јавно обвинителство во Суботица од 2 септември, во кое се наведува дека истрагата е проширена за да опфати уште четири лица. Обвинителството не сакаше да ги коментира наводите од Германија и се повика на тајноста на истрагата. Беше потврдено само дека проширувањето на истрагата е поврзано со откривањето на два ранци со експлозиви во близина на Кањижа во април, во близина на гасоводот. Инцидентот го искористи тогашниот унгарски премиер Виктор Орбан за да ја обвини Украина за саботажа, додека српскиот претседател Александар Вучиќ изјави дека „очигледно е дека геополитичките игри нема да нè остават сами“.
Србија како полигон за обука на разузнавачки лица
Од почетокот на руската инвазија на Украина, властите во Белград нагласуваат дека не вовеле санкции против Русија. Во исто време, стана јавна тајна дека Србија, преку посредници од Чешка и Полска и со американски средства, ја снабдува украинската армија со гранати. Оваа соработка беше потврдена и со неодамнешната посета на украинскиот претседател Володимир Зеленски на Белград, иако воената соработка не беше спомената на прес-конференцијата.
Во исто време, се случија голем број инциденти што укажуваат дека Србија станала важен терен за руските служби. Минатиот септември, две лица беа уапсени под сомнение дека обучиле околу 150 молдавски и романски државјани во камп во близина на Лозница за да предизвикаат немири по изборите во Молдавија. Неколку дена подоцна, беа уапсени уште единаесет лица осомничени за шпионажа. Тие се обвинети дека минатата година фрлале зелена боја врз еврејски згради во Париз, оставале свински глави пред џамии и пишувале дискриминаторски пораки во Берлин, со намера да предизвикаат хаос, по налог на Русија и за пари.
„Тешко е да се поверува дека српските безбедносни служби не знаеле дека ова се случува, бидејќи ова не е еден случај, туку цела низа исти или слични случаи“, изјави во тоа време за РСЕ Предраг Петровиќ од Белградскиот центар за безбедносна политика.
