Последниве денови и недели сведоци сме на бројни напади со ботови врз профилите на социјалните мрежи на медиуми, организации и поединци. Во некои случаи, нападите доведоа до привремено блокирање на профилите. За тоа кој стои зад нападите засега само се шпекулира, а клучното прашање е што можат да направат корисниците за да се заштитат.
Секој сака да има повеќе следбеници, но кога профилот на социјалните мрежи одеднаш ќе биде преплавен со стотици или илјадници нови следбеници, тоа може да има спротивен ефект и да доведе до негово блокирање. Токму тоа најчесто е целта на оние што ги организираат ваквите напади – да ги замолчат луѓето чии гласови допираат до поширока публика.
Еден од основните совети за спречување вакви обиди е профилот да се „заклучи“, односно поставките од „јавен“ да се сменат во „приватен“ профил. Така корисникот може да контролира кој ќе добие пристап, а обидите на ботовите да го преплават профилот остануваат во делот со барања за следење. Оттаму, секој сомнителен профил може да се блокира и да се пријави на платформата.
Сепак, ова решение не е практично за медиумите и организациите, чија цел е нивните објави во клучни моменти да стигнат до што поголем број луѓе. Со поставување на профилот како приватен се намалува таканаречениот досег на објавите – еден од ефектите што напаѓачите сакаат да го постигнат. Целта е одредени гласови во дигиталниот простор да бидат замолчени или барем нивното влијание да биде намалено.
Од друга страна, ако корисникот рачно не го блокира секој бот-профил, кога повторно ќе го постави својот профил како јавен, сите барања за следење автоматски ќе бидат прифатени.
Како да препознаете лажни следбеници?
Бојан Перков од фондацијата ШЕРЕ (SHARE) за порталот Н1 објаснува дека бот-профилите често можат да се препознаат по шаблонските кориснички имиња – случајно избрано странско име проследено со низа цифри. Вообичаено, тие немаат сопствени објави.
Како изгледа тоа во практика, претходно покажа Страхиња Чаловиќ, кој беше една од целите на нападите на почетокот на октомври, во период кога беа нападнати повеќе профили.
„За една минута добивате стотици следбеници што изгледаат прилично генерички. Нивните имиња се разликуваат само по една буква или број, а често имаат и идентични профилни фотографии. Немаат сопствени објави и следат од пет до 500 профили, од кои повеќето се големи, верификувани профили“, објаснува Чаловиќ.
Како што додава, известувањата пристигнуваат едно по друго, во интервали од неколку секунди, па за само неколку часа профилот може да добие и неколку илјади вакви следбеници.
Перков од фондацијата ШЕРЕ наведува дека Мета по извесно време ги открива и ги отстранува лажните следбеници. Затоа е важно да се соберат што повеќе податоци за ненадејното зголемување на нивниот број.
„Мета по извесно време ги открива и ги брише лажните следбеници, но на некои профили им се случувало по извесно време повторно масовно да им пристигнуваат нови следбеници. Затоа е важно да се соберат што повеќе податоци, за Мета да се предупреди на предизборни манипулации и можни инциденти со профилите на денот на изборите“, вели Перков.
Затоа, се чини дека еден од ретките начини да се намали ризикот од суспензија поради наплив на следбеници е профилот активно и постојано да се следи и да се реагира навреме.
До 15 отсто од сите профили може да бидат ботови
Точниот број ботови на социјалните мрежи не е познат, но процените велат дека тие сочинуваат меѓу пет и 15 отсто од сите профили. Нивниот голем број и способноста да изгледаат како вистински корисници ги прават ефикасни за целите за кои се создадени. Многу луѓе не ги препознаваат веднаш или комуницираат со нив како да станува збор за вистински лица.
Ботовите можат да се обидат да се поврзат со други корисници или да им испратат барања за пријателство за да ја прошират својата мрежа. Ако не познавате некого, немате заеднички контакти, а профилот нема објави, можно е да станува збор за бот. Во таков случај, најдобро е да го одбиете барањето.
„Корисниците треба да го следат статусот на своите профили и да проверуваат дали Мета ги суспендирала. Доколку дојде до суспензија, треба веднаш да ги следат упатствата и да поднесат жалба против одлуката“, истакнува Перков за Н1.
Тој додава дека постапката по жалба може да трае долго, имајќи предвид дека Србија не е приоритетен пазар за Мета и не е членка на Европската Унија, каде што се применува Законот за дигитални услуги (ДСА), кој пропишува строги обврски за онлајн-платформите како Инстаграм и Фејсбук.
Масовни пријави како начин за привремено блокирање профили
Друг начин на кој мрежите од ботови можат привремено да „изгасат“ некој профил е преку масовно и координирано пријавување на наводно несоодветна содржина. Кај Фејсбук и Инстаграм, компанијата Мета може автоматски да ги суспендира пријавените профили додека не ја анализира содржината за која е поднесена пријава.
Перков објаснува дека целите на мрежите од ботови можат да бидат различни, од ширење пропагандни наративи до спроведување манипулативни активности.
„Мета строго го забранува и отстранува таканареченото координирано неавтентично однесување. Пред неколку години од Инстаграм и Фејсбук беше отстранета една таква мрежа наменета за политичка пропаганда во Србија“, потсетува Перков.
Како да пријавите лажни профили?
Пријавувањето лажни профили им помага на социјалните мрежи да преземат соодветни мерки. Повеќето платформи нудат едноставен начин за пријавување сомнителни или бот-профили.
Фејсбук
- Отворете го профилот за кој се сомневате дека е лажен.
- Ако не можете да го пронајдете, пребарајте го името што го користи или замолете пријател да ви испрати линк до профилот.
- Кликнете на трите точки под насловната фотографија и изберете ја опцијата за добивање помош или пријавување на профилот („Find support“ или „Report profile“).
- Следете ги упатствата на екранот за да ја поднесете пријавата за лажен профил.
Инстаграм
- Отворете го сомнителниот профил.
- Допрете ги трите точки во горниот десен агол и изберете „Report“ („Пријави“).
- На следниот екран изберете „It’s a spam“ („Станува збор за спам“).
Со пријавувањето може да го блокирате профилот и да го отстраните од листата на следбеници.
Икс (X)
- Отворете го профилот за кој се сомневате дека е бот.
- Кликнете на иконата со трите точки во горниот десен агол.
- Изберете „Report“ („Пријави“).
- Од понудените причини изберете „It’s suspicious or spam“ („Сомнителен профил или спам“).
Најважно е да реагирате навреме: зачувајте докази за ненадејниот наплив на следбеници, пријавете ги сомнителните профили и редовно проверувајте го статусот на сопствениот профил. Ако платформата го суспендира, следете ја официјалната постапка за жалба.
