Србија вечерва влезе во нова политичка ера. Александар Вучиќ призна пораз од студентското движење на историските избори кои се одржаа вчера и со тоа заврши неговата долгогодишна власт. Обраќајќи се од изборниот штаб на СНС, Вучиќ изјави дека, според проценките врз основа на стратификуван примерок, Студентската листа ќе освои меѓу 135 и 140 пратенички мандати, а листата околу СНС – околу 105. Најцитираната реченица од неговиот говор веќе кружи низ регионот: „Јасно е дека ги изгубивме овие избори“. Тој додаде и дека неговата партија нема да ги оспорува резултатите пред судовите ниту, пак, ќе го блокира конституирањето на новиот парламент.
Бројките на независните набљудувачи ја потврдуваат сликата. Според проекцијата на ЦеСИД и Ипсос врз основа на 75 отсто обработен примерок, Студентската листа „Студентите победуваат“ освојува 52,4 отсто од гласовите, додека листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ добива 39,2 отсто. Набљудувачката организација ЦРТА дава многу слична слика: според нејзиниот програмски директор, Раша Недељков, Студентската листа има 51,47 отсто, а листата на Вучиќ – 40,42 отсто.
Во распределбата на мандатите, врз основа на 56 отсто од примерокот, студентите имаат 139 мандати, листата на Вучиќ – 104, а Сојузот на војводинските Унгарци – три. Интересно е што првите официјални бројки покажуваа сосема поинаква слика: РИК, врз основа на 203 обработени гласачки места, бележеше 54,69 отсто за Обединета Србија и 36,04 отсто за Студентската листа, но станува збор за мал и нерепрезентативен дел од гласачките места, па проекциите базирани на примерок се далеку посигурен показател.
Изборите донесоа и уште еден голем губитник. Долгогодишниот партнер на Вучиќ, Ивица Дачиќ, остана надвор од Собранието – листата „Ивица Дачиќ – Фактор на стабилност“ со 2,3 отсто остана под цензусот, а сите останати листи имаат помалку од еден отсто. Слаб резултат имаше и проевропската опозиција, која настапи одвоено, па медиумите оценуваат дека Европска Србија жестоко потфрлила. Ова практично значи дека новиот парламент ќе го сочинуваат главно две колони, плус малцинските партии.
Клучот за пресвртот лежи во излезноста. Анкетарите и изборната комисија ја проценуваат излезноста на речиси 70 отсто, највисока од распадот на Југославија во 1992 година, а пред гласачките места низ градовите се извиваа долги редици, што беше знак за широка желба за промена. За споредба, само неколку дена пред изборите, анкетата на Ипсос предвидуваше 47,4 отсто за листата на Вучиќ и 40 отсто за студентите. Истражувањето го нарачала самата Обединета Србија, што покажува колку мобилизацијата на денот на гласањето го сменила исходот.
Улиците на Србија вечера вечер наликуваа на прослава по освоено првенство. По објавата на Вучиќ, Белград експлодираше од славје, со свирење на автомобилите и студенти кои извикуваа „победа“, а граѓаните упаднаа и во „Ќациленд“, провладиниот камп пред Собранието. Во име на студентите се обрати професорот на Белградскиот универзитет, Радомир Сајчиќ, кој порача: „Драга Србијо, вечерва се слуша гласот на народот“. Слични сцени имаше и во Ниш, каде што пред изборниот штаб на студентите се палеа факели и се извикуваше „победа, победа“.
Вучиќ не ги поштеди противниците ниту во поразот. Тој ги обвини странските земји за мешање во политиката на Србија и најави дека изборниот резултат ќе има последици за Србија, особено во односите со Русија. Додаде и дека неговата партија има цврста структура и дека мнозинството од нејзините членови подолго биле во опозиција отколку на власт, порака што навестува дека напредњаците нема да се повлечат од политичката сцена.
За да се разбере тежината на вечерашниот исход, треба да се вратиме на почетокот. Вонредните избори дојдоа по речиси две години студентски демонстрации против перципираната корупција и растечкиот авторитаризам, предизвикани од смртта на 16 луѓе при уривањето на надстрешницата на железничката станица во Нови Сад во 2024 година. Ова се 15-ти избори за српското Собрание од воведувањето на повеќепартискиот систем во 1990 година, а вонредни се затоа што редовните требаше да се одржат до крајот на 2027 година. Самиот Вучиќ на 9 септември го распушти Собранието и ги закажа изборите за 25 октомври, а на изборите настапи како поранешен претседател и кандидат на СНС за премиер.
Победата, сепак, отвора нови прашања. Домашната агенда на студентите е насочена кон искоренување на корупцијата и подобрување на образованието, но тие беа многу потивки во однос на своите меѓународни амбиции, што за соседите, вклучително и Македонија, ќе биде едно од клучните прашања во наредните недели. Аналитичарите предупредуваат дека преминот од протестно движење во влада може да се покаже многу потежок од самата изборна победа. Конечните резултати ќе ги утврди Републичката изборна комисија по обработката на записниците од сите гласачки места.
