Никола Карев не е сценографија. Неговото вечно почивалиште не е празна сала што може да се изнајми само затоа што добро изгледа пред камера.

Спотот за песната „Секси мама“ на косовскиот рапер Дон Џони е сниман во Македониумот, во истата просторија во која се чуваат посмртните останки на претседателот на Крушевската Република. Според информациите што ги објави САКАМДАКАЖАМ.МК, просторот бил изнајмен за 500 евра.

Но сумата не е најважното прашање. Поважно е кој одлучил дека таквата содржина е соодветна за снимање покрај саркофагот на Никола Карев и според кои критериуми ја донел одлуката.

Ова не е повик за цензура на музиката. Не е ниту расправа за рапот, за естетиката на спотот или за тоа од која земја доаѓа изведувачот. Современата уметност има право да биде провокативна, гласна и непристојна според мерилата на дел од јавноста. Токму слободата да ги поместува границите е една од нејзините суштински вредности.

Но, слободата на уметничкото изразување не значи автоматско право секој простор да стане сцена за секоја содржина.

Македониумот не е само архитектонски привлечен објект. Тој е меморијален комплекс посветен на Илинден, на Крушевската Република и на борбата за слобода и државност. Во неговата купола се наоѓа гробот на Никола Карев, претседателот на Крушевската Република и една од централните личности на Илинденското востание.

Илинден е вграден во македонското историско паметење и во темелите на современата македонска држава. Затоа одлуката за комерцијално користење на ова место не може да се сведе на слободен термин и уплатена фактура.

Надлежната институција ѝ должи на јавноста јасни одговори. Кој го одобрил снимањето? Дали одговорните претходно го виделе сценариото или барем добиле опис на сцените? Дали поставиле ограничувања за снимањето во близина на саркофагот? Дали постои правилник што определува кои содржини се соодветни за меморијален и гробен простор? Како е утврдена цената од 500 евра и каде ќе завршат тие пари?

Одговорите не се потребни за да се казни уметникот. Одговорите се потребни за да се утврди дали институциите знаат што им е доверено да чуваат.

Во сериозно управуваните меморијални институции дозволата за професионално снимање не е обична резервација. Надлежните го разгледуваат проектот, неговата намена, сценариото, опремата и начинот на кој ќе биде претставен просторот. Финансискиот надомест е само еден дел од постапката. Достоинството на местото е друг, многу поважен дел.

Македониумот треба да живее. Тој не треба да биде затворен, заборавен и претворен во недопирлив предмет од минатото. Во него може да има современа уметност, музика, филм и нови толкувања на историјата. Прогресивниот однос кон културното наследство не значи негово замрзнување, туку негово внимателно отворање кон сегашноста.

Сепак, отворањето не значи отсуство на граници. Особено не во просторија во која се чуваат човечки останки.

Почитта кон Никола Карев не се мери со патриотски говори еднаш годишно. Таа се мери со начинот на кој институциите се грижат за неговото почивалиште во секој обичен ден. Ако државата го повикува неговото име како симбол на слободата и државноста, тогаш мора да покаже дека знае да го заштити и достоинството на местото каде што почива.

Прашањето затоа останува едноставно: кој одлучил дека „Секси мама“ е соодветна содржина за вечното почивалиште на Карев?

И уште поважно, според кои правила утре ќе биде донесена следната таква одлука?