Оставката на Симона Груевска од функцијата претседателка на Советот за македонски јазик отвори прашање што одамна лебди во јавниот простор: дали македонскиот јазик навистина е државен приоритет или за него најчесто се зборува само во свечени говори, јубилеи и политички пораки.

Груевска јавно ги образложи причините за нејзиното заминување откако министерот за култура и туризам Зоран Љутков изјавил дека оставката била поднесена од „лични причини“. Таа, пак, тврди дека причините се објективни и поврзани со односот на институциите кон Советот, кон Националната стратегија за македонскиот јазик и кон законските обврски што, според неа, останале нефункционални.

Оставка што не е од лични причини

Во своето јавно обраќање, Груевска наведува дека за една и пол година, колку што била претседателка на Советот за македонски јазик, немала ниту една средба со министерот за култура и туризам. Според неа, министерот не присуствувал ниту на конституирањето на Советот, ниту покажал институционална поддршка за активностите поврзани со одбележувањето на 80-годишнината од кодификацијата на македонскиот стандарден јазик.

Таа посочува дека одбележувањето било реализирано без финансиска поддршка, а учесниците на свеченоста во Македонскиот народен театар настапиле без надомест. Груевска вели дека и самата го напишала сценариото без надомест, иако, како што наведува, е научник, а не сценарист.

За неа, ова отвора суштинско прашање за државните приоритети: како институциите зборуваат за македонскиот јазик како темелна вредност, а истовремено не обезбедуваат средства за еден од најважните јубилеи поврзани со неговата современа историја.

Јубилеј без буџет, говори со многу патриотизам

Груевска ја критикува Владата и Министерството за култура и туризам затоа што, како што тврди, не предвиделе буџет за одбележувањето на 80 години од кодификацијата на македонскиот стандарден јазик. Во исто време, вели таа, македонскиот јазик често се користи во политички говори, најчесто преку цитати од познати писатели и дејци.

Во објавата таа прави споредба и со најавените трошоци за прославата на 35 години од осамостојувањето на Македонија, каде, според нејзините зборови, Владата ќе плаќа настапи на светски музички имиња. Нејзината порака е дека грижата за јазикот не може да биде само симболична, туку мора да се покаже преку конкретни институционални чекори, буџет и функционални политики.

Стратегија што чека со месеци

Еден од клучните проблеми на кои укажува Груевска е изработката на Националната стратегија за македонскиот јазик, предвидена во Законот за употребата на македонскиот јазик. Таа тврди дека речиси една година барала да започне процесот за подготовка на стратегијата, но институционалната комуникација била бавна и неефикасна.

Според нејзиното сведоштво, барањето за средба со правната служба на Министерството за култура и туризам било пренасочено кон министерот, до кого се обратила на 29 мај 2025 година. Одговор, како што наведува, чекала повеќе од шест месеци. Работната група за изработка на стратегијата била формирана дури кон крајот на јануари 2026 година.

Груевска дополнително тврди дека барала прием кај министерот и чекала два месеци пред да ја поднесе оставката, но средба никогаш не добила. Според неа, тоа покажува дека Советот за македонски јазик не бил третиран како релевантно стручно тело, иако неговата улога е токму да учествува во креирањето политики поврзани со заштитата, употребата и развојот на македонскиот јазик.

Советот останал надвор од клучни процеси

Посебни забелешки Груевска упатува и кон процесот за Националната стратегија за култура. Според неа, пишувачите на стратегијата не се консултирале со Советот за македонски јазик, иако документот содржел делови што се однесуваат токму на јазикот.

Таа оценува дека во тие делови биле наведени неточни работи и дека сакала јавно да ги изнесе забелешките на јавна расправа. Но, како што наведува, од државниот секретар ѝ било кажано да не зборува јавно и дека „на нивен предлог“ била избрана за претседателка на Советот, што таа го толкува како закана.

По јавната расправа, Груевска ја напуштила салата и истиот ден ја напишала оставката, која ја доставила до Владата, Министерството за култура и туризам и Министерството за образование и наука. Забелешките за Националната стратегија за култура ги испратила и до собраниската Комисија за култура и до Министерството за култура и туризам, но, како што наведува, потоа не добила официјален одговор.

Јазикот не се штити само со зборови

На крајот од обраќањето, Груевска заклучува дека македонскиот јазик е оставен без вистинска институционална грижа. Како дополнителен пример го наведува и тоа што три години по донесувањето на Законот за употребата на македонскиот јазик не функционира Инспекторатот.

Оставката на Симона Груевска затоа не е само кадровско прашање, туку сигнал за состојбата со јазичната политика во земјата. Таа го отвора прашањето дали македонскиот јазик е навистина државен приоритет или останува тема што се активира главно во свечени пригоди, политички говори и симболични пораки.

Грижата за јазикот не може да се сведе само на декларации. Таа бара буџет, стратегија, институции што функционираат, стручна јавност што се слуша и политичка волја што не завршува на говорница.

Целата објава може да ја погледнете на следниот линк: