Изборите на средината на претседателскиот мандат во САД ја променија рамнотежата на силите во Конгресот, нанесувајќи тежок удар врз Доналд Трамп и Републиканската партија. Резултатите имаат последици за американската политика, но и за односите со остатокот од светот, вклучително и за поддршката на Украина, прашање што речиси и не беше споменувано во текот на изборната кампања.

Иако Украина не беше во центарот на изборната дебата, прашањето како САД треба да се однесуваат кон војната не исчезна од американската политика. Напротив, во неделите и месеците пред објавувањето на изборните резултати, Трамп активно ја намалуваше поддршката за Украина, и покрај силното противење, вклучително и од дел од републиканците.

На Киев му беа прекинати клучни разузнавачки информации за руските напади, пред подоцна повторно да му бидат ставени на располагање. Истовремено, беше намалена и важната воена помош, а Трамп одлучи привремено да суспендира дел од санкциите против Русија.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски го осуди овој потег, оценувајќи дека тој ѝ помага единствено на Русија. Трамп, пак, го оправда како одлука во „националните интереси на Соединетите Американски Држави“, но и како потег што би можел да му помогне на неговата партија на изборите преку намалување на цените на горивата.

На крајот, ниту една од овие одлуки не им помогна на Трамп и на републиканците. Сепак, малкумина аналитичари веруваат дека изборните резултати, колку и да се катастрофални за претседателот, значително ќе влијаат врз неговиот поглед кон надворешната политика, особено кога станува збор за Украина.

„Надворешната политика на администрацијата на Трамп е како автомобил што се движи по автопат. Конгресот може да го забави, можеби и да го натера да вклучи трепкач, но многу тешко ќе може да ја промени целокупната насока во следните две години“, изјави неодамна Џејмс Грин, истражувач во Центарот за европски реформи и поранешен соработник на Конгресот во Вашингтон.

Колкаво влијание има Конгресот врз политиката кон Украина?

Ова делумно се должи на начинот на кој се креира надворешната политика во САД. Конгресот не е без влијание: може да организира сослушувања, да бара сведочења од претставници на извршната власт и да одлучува за распределбата на буџетските средства. Но претседателот, како врховен командант на вооружените сили и шеф на државата, со поддршка на огромниот дипломатски и надворешнополитички апарат, задржува значителни овластувања.

Демократите, исто така, веројатно нема да ја стават Украина во центарот на својата политичка агенда по изборите. Пред нив има и други приоритети, а најважниот ќе биде да подготват кандидат и програма со кои ќе можат да ја освојат Белата куќа во 2028 година.

Сепак, поддршката за Украина веќе подолго време е кауза што ја застапуваат многу демократи, но и значителен број републиканци. Тие тешко дека ќе го игнорираат и ставот на американската јавност кон Русија и нејзиниот претседател Владимир Путин.

Американците можеби не размислуваат за војната во Украина секојдневно, но истражувањето на Истражувачкиот центар „Пју“ од 2025 година покажа дека 67 отсто од нив немаат доверба во Путин, додека шест од десетмина ја сметаат Русија за непријателска држава.

Демократите можеби не сакаат директно да се вовлечат во европска војна, но по убедливата изборна победа би можеле да проценат дека имаат значителен политички простор за засилување на критиките кон ослабениот Трамп. Особено ако продолжи неговата политика кон Русија и Украина, која, според нив, му оди во прилог на агресорот, а жртвата на агресијата ја претставува како пречка за постигнување договор.

Дали Путин ќе се обиде да издејствува мировен договор?

Додека изборните резултати отвораат нови можности за демократите и создаваат проблеми за Трамп, тие би можеле да му дадат и одредена можност на Владимир Путин. Рускиот претседател би можел да се обиде да ја искористи ослабената домашна позиција на Трамп, нудејќи договор што би му овозможил на американскиот претседател да прогласи победа.

Американски, кинески и руски претставници веќе разговарале за можноста за средба на лидерите на трите земји, во периодот кога тие ќе патуваат во Кина на самитот на Азиско-пацифичката економска соработка (АПЕК), подоцна во ноември. Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Русија се надева оти плановите за средбата ќе бидат финализирани во наредните денови.

И Трамп е заинтересиран за ваква средба. Во октомври им изјави на новинарите дека на разговорите ќе биде отворено и прашањето за Украина, додавајќи: „Би се сретнал ако тоа може да помогне да се заврши војната, без разлика дали некој ќе биде таму или не – што и да можам да направам за да се стави крај на војната“.

Ова можеби звучи разумно, но одлучувањето за судбината на суверена држава која воопшто нема да биде присутна на преговарачката маса е сериозен проблем. Особено ако се постигне договор меѓу две авторитарни држави, со кој Украина би изгубила 20 отсто од својата територија. Демократите, кои сега имаат посилна позиција во Конгресот, речиси сигурно нема мирно да прифатат ваков исход.

Ниту повеќето воени експерти не сметаат дека би било мудро да ѝ се отстапи нешто на Русија во момент кога нејзината војна против Украина се соочува со сериозни тешкотии. Според Институтот за проучување на војната, Русија можеби стекнала привремена предност во воздушниот простор над Украина благодарение на беспилотните летала со млазен погон и недостигот од ракети „Патриот“, кои можат да пресретнуваат балистички ракети.

Сепак, како што посочува Институтот, сè додека западната воена помош не биде целосно прекината, руската победа во никој случај не е неизбежна. Војната, за која повеќето експерти, вклучително и ЦИА, првично предвидуваа дека ќе заврши за неколку месеци, затоа најверојатно ќе продолжи.

Малку е веројатно дека Трамп ќе го промени ставот кон Русија и Украина. Во неговата политичка визија Русија и натаму ќе биде потенцијален партнер, додека Украина ќе остане земја која добила американска помош, а за возврат, според неговите зборови, не дала „апсолутно ништо освен проблеми“.

Но сега, со сериозно нарушена политичка позиција и демократите на чело на Конгресот, во земја која штотуку му испратила недвосмислена изборна порака, на Трамп веројатно ќе му биде многу потешко самостојно да ја спроведува својата агенда кон Русија и Украина.