Во текот на изминатите два дена, голем број мигранти, главно од Мароко, се обидоа да влезат во шпанската енклава Сеута, град сместен на северноафриканскиот брег, но под шпански суверенитет. Според шпанската национална телевизија ТВЕ и агенцијата ЕФЕ, 40.000 главно млади мажи, ја преминале границата пеш и по море, при што најмалку девет лица загинале. Активисти за правата на мигрантите го споредуваат настанот со кризата од мај 2021 година, кога околу 10.000 луѓе влегле во Сеута за само неколку дена, во контекст на тогашната дипломатска криза меѓу Шпанија и Мароко, но овој пат без јасен политички повод од страна на Рабат.

Италијанската премиерка Џорџа Мелони реагираше остро, предупредувајќи дека, доколку Мадрид не ја стави ситуацијата под контрола на надворешната граница на ЕУ, Италија е подготвена да побара воспоставување привремена гранична контрола со Шпанија во рамките на Шенген, потег кој дополнително ја заострува политичката тензија околу темата на европско ниво.

Дел од шпанската опозиција тврди дека неодамнешната одлука на Врховниот суд на Шпанија, која ја ограничува можноста за итно враќање на мигрантите пристигнати по море и бара индивидуално разгледување на нивните случаи, како и програмата за регуларизација на околу 500.000 лица што нелегално престојуваат во земјата, дејствуваат како дополнителен поттик за нови обиди за нелегално преминување тврдење што властите го оспоруваат. Ситуацијата останува во тек, а точниот обем на кризата сè уште не е целосно потврден.

Канарските Острови, најсмртоносната рута во светот

Паралелно со Сеута, Канарските Острови веќе подолго време се соочуваат со сопствена, континуирана криза. Во 2024 година на островите пристигнале рекордни 46.843 мигранти, а само во текот на 2025 година повеќе од 3.000 луѓе го загубиле животот обидувајќи се да го преминат делот од Атлантскиот Океан меѓу Западна Африка и архипелагот, рута која организацијата „Каминандо Фронтерас“ ја смета за една од најсмртоносните во светот. Неодамна, по потонување на брод при кое се стравува за повеќе од 150 жртви, папата Лав XIV специјално ги посети островите за да упати апел до светските лидери за похуман третман на мигрантите.

Југословенските војни, првата голема европска бегалска криза по Втората светска војна

Распадот на Југославија во деведесеттите години предизвика прва навистина голема бегалска криза во Европа по Втората светска војна. Војните во Хрватска, Босна и Херцеговина, а подоцна и косовската криза во 1998–1999 година, произвеле повеќе од два милиони бегалци и внатрешно раселени лица низ регионот.

Косовската криза од 1999 година сама по себе, за само неколку недели, произведе повеќе од 800.000 бегалци кон соседните земји, вклучувајќи ја и тогашна Македонија, чии капацитети биле буквално преполнети, настан кој директно ја обликувал денешната инфраструктура за прифат на бегалци во регионот. Западноевропските земји во тој период применија политика на привремена заштита, наместо целосен азилски статус, со очекување дека бегалците ќе се вратат штом конфликтот заврши – што, во голема мера, и се случи, за разлика од подоцнежните кризи.

Кризата од 2015 година, најголемата по обем во модерната европска историја

Дефинитивно најголемата и глобално најпознатата европска мигрантска криза се случи во 2015–2016 година. Само во текот на 2015 година повеќе од 1,3 милиони луѓе побарале азил во земјите на ЕУ, двојно повеќе од претходната година бегајќи главно од граѓанската војна во Сирија, но и од Авганистан, Ирак и Еритреја. Германија и Шведска прифатија повеќе од половина од сите барања за азил, при што германската канцеларка Ангела Меркел ја изговори реченицата „Wir schaffen das“ („Ќе успееме“), симболично отворајќи ги германските граници одлука која подоцна значително ја зголеми политичката поларизација во земјата и придонесе за подемот на крајнодесничарските партии низ Европа.

Балканската рута, преку Грција, тогашна Македонија, Србија, Хрватска и Унгарија, стана главен коридор кон Западна Европа. Транзитниот камп Идомени, на грчко-македонската граница, стана симбол на кризата – илјадници луѓе останаа заглавени таму откако северните земји почнаа да ги затвораат границите. Унгарија изгради физичка ограда на својата јужна граница, потег остро критикуван од дел од ЕУ, но поддржан од други земји-членки како симбол на неопходна контрола.

Кризата конечно беше делумно ставена под контрола во март 2016 година, преку договорот меѓу ЕУ и Турција. Турција се согласи да ги прифаќа назад мигрантите пристигнати во Грција во замена за 6 милијарди евра финансиска помош, забрзување на процесот за пристапување кон ЕУ и визна либерализација за турските граѓани. По целосната имплементација на договорот, бројот на пристигнувања во Грција драстично се намали од околу 150.000 луѓе меѓу јануари и март 2016 година, на само околу 8.000 меѓу април и јули истата година.

Ставовите на земјите-членки, никогаш целосно усогласени

Низ сите овие кризи, ставовите на земјите на ЕУ никогаш не биле унифицирани, туку остро поделени по географска и политичка линија. Јужните земји (Грција, Италија, Шпанија и Малта), кои се првите точки на влез, континуирано бараат солидарна распределба на мигрантите низ целата Унија, преку задолжителни квоти. Земјите од Вишеградската група (Унгарија, Полска, Чешка и Словачка) со децении остро се противат на задолжителните квоти, застапувајќи политики на строга гранична контрола.

Германија и Шведска, барем во 2015 година, застапуваа поотворен пристап, иако тој став значително се промени во подоцнежните години под домашен политички притисок. Оваа фундаментална поделеност е причината зошто Европа никогаш не постигна трајна, сеопфатна реформа на заедничкиот азилски систем, туку повторно и повторно реагира ад хок на секоја нова криза одделно.

Кризата на белоруско-полската граница, мигранти како геополитичко оружје

Специфичен и поразличен случај е кризата од 2021 година на границата меѓу Белорусија и Полска, каде илјадници мигранти од Блискиот Исток, главно од Ирак, биле систематски доведувани во Белорусија со авиони, а потоа туркани кон полската граница, потег што ЕУ официјално го карактеризираше како „хибридна закана“, односно намерна инструментализација на мигрантите од страна на белорускиот режим на Александар Лукашенко, како одговор на санкциите наметнати по спорните претседателски избори во земјата.

За разлика од претходните кризи, оваа не беше резултат на органски миграциски притисок, туку намерно оркестрирана од страна на трета држава, случај кој дополнително ја усложни европската дебата за границите, бидејќи хуманитарните организации предупредуваа дека луѓето заглавени на границата, без разлика на политичкиот контекст зад нивното доведување, сепак се реални луѓе во животозагрозувачка ситуација.

Последиците што останаа трајни

Секоја од овие кризи оставила трајни институционални и политички последици. Кризата од 2015 година го роди договорот со Турција, кој и денес останува клучен, иако контроверзен столб на европската гранична политика. Таа истовремено директно придонесе за подемот на крајнодесничарските и антимигрантските партии низ речиси целата Унија, тренд што продолжува и денес.

Косовската криза од 1999 година трајно ги измени капацитетите и практиките за прифат на бегалци во регионот на Западен Балкан. Кризата со Белорусија доведе до нови европски регулативи за справување со таканаречената „инструментализација“ на мигрантите. Секоја нова криза вклучувајќи ја и тековната во Сеута главно се надоврзува на веќе постојните, нерешени структурни спорови меѓу земјите-членки, наместо да претставува целосно нов проблем.

Циклус што сè уште не е разрешен

Она што ги поврзува сите овие настани од распадот на Југославија, преку 2015 година, до денешната ситуација во Сеута е тоа што Европа секојпат реагира откако кризата веќе избила, речиси никогаш превентивно. Дебатата меѓу солидарноста и контролата, меѓу хуманитарната обврска и националната безбедност, останува суштински иста дебата што се повторува со секој нов бран пристигнувања, без разлика дали причината е војна, економска состојба, климатски промени или, како во случајот со Белорусија, намерна геополитичка манипулација.