Додека американскиот претседател Доналд Трамп и кинескиот претседател Си Џинпинг оваа недела се подготвуваат за средба во Вашингтон, Европската Унија се наоѓа во сè покомплицирана позиција. Вашингтон бара од сојузниците да го ограничат економското и технолошкото влијание на Кина, додека европската индустрија истовремено се соочува со силна конкуренција од кинеските производители и со американските царини.

Си во САД ќе престојува од 23 до 25 септември, а главната средба со Трамп е планирана за 24 септември. На разговорите се очекуваат теми како трговијата, ВИ и пошироките односи меѓу двете сили. Во Европа, пак, внимателно се следи дали Вашингтон и Пекинг ќе постигнат договор што би можел дополнително да ги промени условите за европската индустрија.

Трговско примирје наместо голем договор?

Очекувањата за голем пресврт во односите меѓу САД и Кина се ограничени. Главното прашање е дали двете страни ќе го продолжат трговското примирје договорено минатата година, со кое беше избегната нова ескалација на царините.

Подготвителните разговори веќе донесоа одредено приближување. САД и Кина разговараат и за можноста Пекинг да ги намали или укине царините од 15 отсто за американскиот течен природен гас, како дел од поширок пакет што би опфатил намалување на царини за стоки во вредност од околу 30 милијарди долари од двете страни. Но, големите стратешки несогласувања остануваат.

Кина има огромна предност во производството и преработката на ретки земни метали, клучни за автомобилската, електронската и одбранбената индустрија. Токму зависноста од овие минерали е еден од факторите што го ограничуваат просторот на Вашингтон за нови трговски и технолошки притисоци врз Пекинг.

Следниот фронт е вештачката интелигенција

Вештачката интелигенција станува една од клучните теми во американско-кинеското ривалство. САД ги ограничуваат извозот на најнапредни чипови и пристапот до одредени технологии за кинеските компании, додека Кина има значајна улога во синџирите на снабдување со критични минерали.

Но, Вашингтон и Пекинг во исто време започнаа разговори за безбедноста на ВИ. Американскиот министер за финансии Скот Бесент изјави дека двете страни се договориле да воспостават формален механизам за комуникација при безбедносни инциденти поврзани со ВИ. Нови разговори за ова прашање се очекуваат во Шенжен во следните два месеца.

Така, во истата област во која САД и Кина се натпреваруваат за технолошка предност, се појавува и простор за ограничена соработка околу ризиците од технологијата.

Европа се соочува со нов „кинески шок“

За Европската Унија, проблемот е што американско-кинеското ривалство има директни последици врз европската индустрија. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен неодамна предупреди на нов „кинески шок“ за европската економија.

Првиот голем бран дојде пред околу 25 години, кога Кина влезе во Светската трговска организација и евтините кинески производи почнаа масовно да се појавуваат на светските пазари. Вториот доаѓа со технолошкиот напредок на Кина во области како батерии, електрични автомобили и зелени технологии.

Европа сака побрзо да премине кон електрична мобилност, но истовремено се обидува да го заштити сопствениот автомобилски сектор од евтин кинески увоз. Тоа создава тешка позиција за европските производители. Фолксваген и БМВ, на пример, се спротивставуваат на дополнителни царини врз кинеските електрични автомобили, предупредувајќи дека кинеските контрамерки би можеле да ги погодат нивните приходи.

Проблемот не е ограничен само на автомобилите. ЕУ веќе разгледува пошироки мерки за ограничување на растечкиот увоз на кинески хемикалии и пластика, додека европската индустрија истовремено се соочува со високите трошоци за енергија и послабата побарувачка.

Вашингтон бара Европа да заостри кон Кина

На Европа дополнителен притисок ѝ доаѓа од Вашингтон. Американската администрација бара од европските сојузници да ги заострат ограничувањата кон Кина во технологијата, синџирите на снабдување и безбедноста. Но, истовремено, Трамп продолжува да се заканува со нови царини кон ЕУ.

Последниот спор избувна откако Фон дер Лајен предложи нов модел на поблиско партнерство меѓу ЕУ и Канада. Трамп предупреди дека, доколку оцени дека таквиот потег е „непријателски“, САД би можеле да воведат високи царини или да ја ограничат трговијата со Европа.

За Брисел тоа значи дека од една страна треба да одговори на американскиот притисок кон Кина, а од друга да ги заштити сопствените економски интереси во односите и со Вашингтон и со Пекинг.

Канада го тестира „третиот пат“

Канадскиот премиер Марк Карни во последните месеци отворено промовира пристап во кој Канада не би зависела целосно ниту од САД ниту од Кина. Карни повикува Канада и Европа да соработуваат во критични области како минерали, енергија, одбрана, ВИ и дигиталната трговија. По посетата на Кина, Отава ги намали царините за кинеските електрични автомобили од 100 на 6,1 отсто, со годишна квота од 49.000 возила.

Канадскиот пристап се опишува како „променлива геометрија“ – различни партнерства за различни прашања, наместо трајно приклонување кон еден голем блок. Токму ваквиот пристап може да стане сè поважен во свет во кој старите економски и геополитички правила се менуваат.

За Европа, прашањето не е само што ќе се договорат Трамп и Си. Прашањето е и колку простор ќе ѝ остане на ЕУ сама да ги одредува своите трговски, индустриски и технолошки интереси меѓу двете најголеми сили.