САД вршат притисок врз европските земји да ослободат дел од своите стратешки резерви на дизел, додека администрацијата на Доналд Трамп разгледува можност за ограничување или забрана на извозот на ова гориво од САД.
Според извори запознаени со разговорите, Вашингтон побарал од Франција и Германија да ослободат значителни количини од резервите за да се намалат притисокот врз пазарот и растот на цените. Во спротивно, САД би можеле да воведат ограничувања на извозот на дизел.
Американскиот министер за финансии Скот Бесент претходно повика европските партнери веднаш да ги стават дополнителните резерви на располагање. Американскиот секретар за енергетика Крис Рајт, пак, изјави дека е уверен оти Европа ќе ги ослободи резервите, особено во период кога почнуваат сезоната на земјоделски работи и зимската побарувачка за гориво.
Зошто Вашингтон бара Европа да ги отвори резервите?
Пазарот на дизел во моментов е под притисок поради нарушувањата во глобалното снабдување. Недостигот на рафинериски капацитети и намаленото производство на дестилати од повеќе региони го намалија глобалното снабдување, додека американскиот извоз се зголеми за да го пополни дел од недостигот.
Американската Агенција за енергетски информации предупредува дека американските резерви на дестилирани горива, во кои спаѓа и дизелот, се очекува да останат под петгодишниот просек во текот на остатокот од 2026 година. Тоа создава проблем за Вашингтон: САД во моментов се важен снабдувач за светскиот пазар, но и самите имаат ограничени резерви.
Колку резерви бараат САД од Европа?
Според извештаите, американската страна притиска Европа да ослободи околу 120 милиони барели дизел и гасојл во период од шест месеци.
Германија и Франција се особено важни затоа што заедно располагаат со значителен дел од европските резерви. Според податоците цитирани од Ројтерс, Германија има околу 5,6 милиони тони, а Франција околу 8,2 милиони тони резерви, што заедно претставува околу 35 отсто од резервите на ЕУ. Европските земји, сепак, мора да одржуваат минимални резерви за сопствената енергетска безбедност.
Токму затоа барањето од Вашингтон за дополнително ослободување на гориво создава тешка дилема: да се помогне во намалувањето на глобалните цени или да се зачуваат резервите за случај кризата да продолжи.
Европа веќе разговара за заеднички одговор
На 1 октомври Европската комисија, Франција, Италија, Ирска и Велика Британија разговарале за можноста за ослободување на резервите, соопшти европски претставник. Европскиот комесар за трговија Марош Шефчович изјави дека ЕУ сака координиран пристап со САД за намалување на цените и стабилизирање на снабдувањето со дизел.
Во исто време, тој предупреди дека евентуалните американски ограничувања на извозот би можеле дополнително да ја погодат европската економија.
Што би значела американска забрана за извоз?
Тука ситуацијата станува особено чувствителна. САД во 2026 година се еден од клучните извори на дизел за светскиот пазар. Американските рафинерии го зголемија извозот откако снабдувањето од Блискиот Исток, Русија и Кина беше намалено.
Затоа евентуално повлекување на голем дел од американскиот дизел од меѓународниот пазар би можело да го зголеми притисокот врз цените во други земји. Ројтерс претходно објави дека американската администрација разгледува дали евентуалната забрана би била целосна или би се однесувала само на дел од извозот.
Тоа значи дека засега не станува збор за веќе донесена забрана, туку за мерка што Вашингтон ја разгледува.
Зошто дизелот е толку чувствителен?
Дизелот е клучно гориво за транспортот, земјоделството и голем дел од индустријата. За разлика од дел од потрошувачката на бензин, побарувачката за дизел потешко може брзо да се намали. Затоа проблемот со дизелот не останува само на бензинските пумпи. Поскапото гориво ги зголемува и трошоците за транспорт на стока, земјоделско производство и производство во индустријата.
Ако понудата дополнително се намали, последиците може да се прелеат и врз пошироката инфлација.
Во моментов, сепак, пазарот реагира на комбинација од фактори – нарушено снабдување од повеќе региони, ограничувања на извозот и намалени глобални резерви. Затоа евентуална американска забрана за извоз би била уште еден удар врз веќе затегнатиот пазар на дизел.
