Истражувачки тим составен од геолози од Велика Британија и Австралија објави нова студија во ноември 2026 година со која се исклучуваат клучните локации во североисточна Шкотска како потекло на Олтарниот камен во Стоунхенџ. Ова откритие директно ги побива заклучоците од 2024 година, со што централниот шесттонски монолит во праисторискиот споменик во јужна Англија повторно нема потврдена матична карпа.
Истражувачите ги споредиле минералните примероци од Олтарниот камен со карпестите формации во Оркнискиот басен, област во североисточна Шкотска која во 2024 година беше посочена како најверојатно потекло. Новите мерења на староста и хемискиот состав на цирконите, апатитите и рутилите покажале јасни разлики меѓу монолитот и испитаните карпи од Шкотска.
Олтарниот камен е песочник долг 4,9 метри и тежок околу шест тони, кој лежи во внатрешниот дел на споменикот во Вилтшир. За разлика од поголемите сарсенски камења донесени од локални извори на околу 25 километри оддалеченост и помалите сини камења од Велс на 225 километри, овој блок со децении предизвикуваше научни спорови поради својот специфичен минерален состав.
Во август 2024 година, студија објавена во списанието „Нејчр“ (Nature) тврдеше дека Олтарниот камен потекнува од Оркнискиот басен во североисточна Шкотска, на оддалеченост од најмалку 750 километри од Стоунхенџ. Тој заклучок се темелеше на совпаѓањето на староста на одредени минерални зрна, што укажуваше на праисториски транспорт по морски пат низ Британија.
Во ноември 2026 година, истиот поширок истражувачки конзорциум од Универзитетот Кертин во Австралија и Универзитетот Абериствит во Велс спроведе подетална анализа на конкретни каменоломи и крајбрежни изданоци во североисточна Шкотска. Професорот Ричард Бевинс од Универзитетот Абериствит изјави дека теренските примероци од Оркниските Острови и копнениот дел на североисточна Шкотска не се совпаѓаат со хемискиот потпис на Олтарниот камен.
Тимот анализирал стотици примероци од стариот црвен песочник низ северна Британија за да ја провери првичната хипотеза. Резултатите покажале дека иако минералите ја имаат истата геолошка старост, нивниот детален изотопски состав не одговара на монолитот во Стоунхенџ.
Коавторот на студијата, Ентони Кларк од Универзитетот Кертин, посочи дека стеснувањето на областа ги елиминира најочигледните локации во Шкотска и ја насочува потрагата кон други седиментни басени во Велика Британија. Со ова се исклучува директен копнен или поморски транспорт од Оркниските Острови кон јужна Англија во неолитот.
Изградбата на Стоунхенџ започнала пред околу 5.000 години, а централните камени кругови биле подигнати околу 2500 година пред нашата ера. Споменикот е единствен по тоа што комбинира материјали од географски оддалечени области, вклучувајќи ги планините Пресели во западен Велс и рамнината Солсбери во Англија.
Прецизното утврдување на матичната карпа на Олтарниот камен овозможува реконструкција на трговските и општествените врски меѓу неолитските заедници на Британските Острови. Истражувачкиот тим ги продолжува теренските земања примероци во преостанатите геолошки зони со сличен песочник во северна Англија и други делови на Шкотска.
