Вевчани во октомври ќе стане место за средба на научници кои со години го следат еден од најмистериозните европски предатори. Од 12 до 14 октомври таму ќе се одржи деветтата средба на „Еуролинкс“, европска научна иницијатива посветена на проучувањето на евроазискиот рис, а домаќин е Македонското еколошко друштво (МЕД).
„Еуролинкс“ е основан во 2018 година како платформа за споделување научни податоци и знаење за екологијата и движењето на евроазискиот рис (Lynx lynx). Во базата во моментов се споделуваат податоци од 42 истражувачки групи од 19 земји, што им овозможува на научниците да не ги набљудуваат популациите на рисот изолирано, туку да ги споредуваат движењата и промените кај различни популации низ Европа.
Меѓу членовите е и Македонското еколошко друштво, кое преку Програмата за закрепнување на балканскиот рис веќе две децении работи на следење и зачувување на овој загрозен подвид. Токму затоа средбата во Вевчани има значење и надвор од самата научна заедница – Македонија не е само земја во која живее балканскиот рис, туку и дел од европската истражувачка мрежа која се обидува подобро да разбере како се менуваат неговите популации.
„Еуролинкс“ овозможува на едно место да се собираат податоци од различни теренски истражувања, со што научниците можат да следат како рисовите се однесуваат во различни живеалишта и како реагираат на промените во природата и влијанието на човекот. Во анализите може да се споредуваат, меѓу другото, влијанието на човековите активности, густината на пленот, промените во живеалиштата и различните начини на одгледување добиток врз движењето и однесувањето на рисот.
„Еуролинкс“ е платформа што спојува научници од Европа со иста пасија и научна цел – проучување на рисот. Ова е можност да се споделат новите истражувања и да се остварат соработки од поголеми размери, со фокус на цели популации на рисот, вели Александар Павлов, биолог од тимот на МЕД кој работи на програмата за закрепнување на балканскиот рис.
Според него, ваквата размена овозможува да се добие подетална слика за трендовите и поврзаноста меѓу популациите на рисот на европско ниво. За МЕД, тоа што организацијата е домаќин на деветтата средба претставува и признание за долгогодишната научноистражувачка работа на организацијата и нејзиното место во пошироката европска научна заедница.
Евроазискиот рис е најголемиот вид во родот Lynx и припаѓа на семејството мачки (Felidae). Поради големиот ареал и релативно стабилните популации на евроазиско ниво, на Црвената листа на Меѓународната унија за зачувување на природата (IUCN) е категоризиран како вид со „најмала загриженост“. Но таа глобална категорија не ја опишува состојбата на сите негови популации.
Некои изолирани популации во Централна Европа се соочуваат со сериозни ризици, а особено ранлив е балканскиот рис. Тој денес населува мал и фрагментиран дел од Балканскиот Полуостров, поради што неговото опстанување зависи од зачувувањето на живеалиштата и поврзаноста меѓу популациите.
Криволовот, губењето и фрагментацијата на живеалиштата се меѓу главните закани за рисот. Кај многу малите и изолирани популации дополнителен проблем е и парењето меѓу блиски сродници, кое може да доведе до намалување на генетската разновидност и долгорочно ослабување на популацијата.
Токму затоа податоците што се собираат на терен и нивното поврзување преку „Еуролинкс“ се важни многу повеќе од обична статистика. Колку подобро научниците знаат каде се движат рисовите, како ги користат живеалиштата и што ги принудува да ги менуваат своите движења, толку попрецизно можат да се планираат мерките за нивно зачувување – особено за популации како балканскиот рис, за кои секој поединец има значење.
Средбата во Вевчани ќе биде од затворен карактер и наменета за членовите на „Еуролинкс“, но самото нејзино одржување во Македонија е потсетник дека приказната за балканскиот рис не е само локална тема. Таа е дел од пошироката европска научна и конзерваторска приказна за тоа дали еден од најголемите европски предатори ќе има доволно простор и услови повторно да живее таму каде што некогаш бил широко распространет.
