Сите сме го почувствувале оној момент на работа кога рокот се приближува, задачата стои, а концентрацијата едноставно ја нема.

Иако на прв поглед изгледа како губење време, кратка прошетка во парк или зелен простор може да има силен ефект врз мозокот. Истражувањата покажуваат дека природата го намалува стресот, го подобрува расположението и им помага на вниманието и меморијата да се опорават.

Токму со тоа се занимава и новата научна област наречена околинска невронаука, која истражува како просторот во кој престојуваме го обликува начинот на кој работи нашиот мозок.

Природата го одмора вниманието

Понекогаш е доволно да се излезе надвор, да се погледне во небо, дрвја или трева, да се слушнат птици или да се почувствува ветер на лице.

Таквите мали паузи можат да го подобрат расположението и да донесат ментална јасност. Решение што претходно не сме можеле да го најдеме одеднаш станува поочигледно, а задачата што изгледала тешка станува полесна за продолжување.

Уште посилен ефект може да има викенд-прошетка во природа, шума или покрај вода. Свежиот воздух, мирисот на шумата и звукот на поток можат да создадат чувство на ослободување и ментална свежина што трае и по враќањето дома.

Што покажале истражувањата?

Марк Г. Берман, автор на книгата „Nature and the Mind“, го истражувал влијанието на природата врз мозокот.

Во еден од неговите познати експерименти, учесниците најпрво решавале когнитивен тест за паметење броеви наназад. Потоа една група шетала еден час низ ботаничка градина, а друга низ прометни градски улици.

По враќањето, групата што била во природа постигнала значително подобри резултати на тестот.

Кога истражувачите ги замениле рутите, така што истите учесници ги искусиле двете средини, резултатите повторно биле исти. Прошетката во природа ги подобрила вниманието и меморијата, додека градската прошетка немала таков ефект.

Разликата не била во движењето, туку во околината.

Градот го заморува мозокот, природата го смирува

Истражувачите заклучуваат дека природата го привлекува вниманието на благ начин, без напор.

Градските средини, пак, постојано го бомбардираат мозокот со стимули што бараат реакција: сообраќај, знаци, гужви, звуци, луѓе, семафори.

Таквата средина бара постојана насочена концентрација.

Природата, од друга страна, ѝ дава можност на насочената пажња да се одмори. Движењето на облаците, шумолењето на листовите или жуборот на вода го привлекуваат вниманието, но не го исцрпуваат.

Научниците ова го нарекуваат „блага фасцинација“ – доволно интересно за да нè задржи присутни, но не толку напорно за да ни ја троши концентрацијата.

Јапонското „шумско капење“

Идејата дека природата е добра за здравјето не е нова.

Во Јапонија одамна постои практиката „shinrin-yoku“, односно „шумско капење“. Тоа не значи планинарење или физички тренинг, туку свесно потопување во атмосферата на шумата преку сите сетила.

Истражувањата ја поврзуваат оваа практика со пониско ниво на кортизол, хормонот на стрес, подобро расположение, промени во автономниот нервен систем и посилен имунитет.

Една од хипотезите се однесува на фитонцидите – испарливи органски соединенија што ги испуштаат дрвјата. Дел од истражувањата укажуваат дека тие можат да придонесат за одредени физиолошки ефекти, вклучително и промени во активноста на клетки важни за имунитетот.

Сепак, научниците сметаат дека тоа веројатно не е единственото објаснување.

Зошто гледањето во дрвја помага повеќе од скролање?

Според теоријата за опоравување на вниманието, вниманието е ограничен ресурс.

Современиот живот постојано го троши: е-пошта, нотификации, рокови, пораки, обврски, задачи и приватни планови. Нашиот мозок ретко добива вистински одмор.

Природата го прави спротивното. Таа го привлекува вниманието без да бара постојана реакција.

Едноставно кажано, гледањето во дрвја може да ја обнови концентрацијата. Бескрајното скролање на телефон, најчесто, не може.

Просторот во кој живееме не е само позадина

Новите студии што користат функционална магнетна резонанца и ЕЕГ покажуваат дека природните и урбаните средини различно го активираат мозокот.

Разликите се гледаат во мрежите поврзани со вниманието, стресот, емоциите и саморефлексијата.

Научниците истражуваат и дали дел од смирувачкиот ефект на природата доаѓа од нејзината визуелна геометрија. Градовите се полни со прави линии, остри агли и правилни форми, додека природата е составена од облини, неправилности и сложени повторувачки модели.

Такви обрасци има во гранките на дрвјата, формата на бреговите, облаците и листовите.

Истражувањата покажуваат дека луѓето генерално претпочитаат природни призори и дека тие го подобруваат расположението. Но придобивките не доаѓаат само затоа што природата ни е „убава“. Се чини дека важен е и начинот на кој мозокот ги обработува информациите од природната средина.

Прошетката не е губење време

Кога следниот пат ќе заглавите пред компјутер и нема да можете да решите проблем, кратка прошетка можеби не е бегање од обврската.

Можеби е токму она што му треба на мозокот.

Ако средината во која живееме и работиме влијае врз вниманието, стресот и размислувањето, тогаш просторот не е само кулиса. Тој е дел од условите во кои нашиот мозок функционира.

Можеби здравјето на мозокот не зависи само од тоа што правиме директно за него, туку и од световите во кои секојдневно го ставаме.