Според сведоштвата на оние што успеале да избегаат, телата на загинатите понекогаш останувале на улиците толку долго што кучињата разнесувале човечки коски.

Сега, по посредување на американската прва дама Меланија Трамп, Русија и Украина се согласија на привремен прекин на огнот за да се овозможат хуманитарна помош и евакуација на цивилите. Но, наместо само прашањето дали преостанатите жители ќе бидат спасени, се отвора и друга дилема: дали Москва ќе го искористи примирјето за внимателно контролирана медиумска претстава?

Новинарката Зарина Забриски, која со години известува од регионот Херсон, во авторски текст за „Атлантик“ предупредува дека странските новинари што ќе бидат пуштени во градот може да видат само она што руските власти ќе им дозволат да го снимат.

Од 24.000 жители останале помалку од 2.000

Олешки се наоѓа на источниот брег на реката Днепар, спроти Херсон, и е под руска окупација од почетокот на инвазијата во 2022 година.

Според Белата куќа, во градот останале меѓу 1.700 и 2.000 цивили, претежно постари лица, како и околу 50 деца. Нема целосен попис на населението од 2022 година.

Градот дополнително бил опустошен во јуни 2023 година, кога уништувањето на браната Каховка предизвика катастрофални поплави. Според американската администрација, околу 90 проценти од територијата на Олешки била поплавена.

Денес, покрај последиците од поплавите и воените разурнувања, жителите се соочуваат со минирани патишта, ограничено снабдување и постојана опасност од беспилотни летала.

За дел од нив, дури и излегувањето по храна претставува ризик по животот.

Сопругот ѝ починал без лекарска помош, а мртвите останувале на улиците

Во текстот за „Атлантик“, Забриски го пренесува сведоштвото на Људмила, жителка која успеала да избега од Олешки.

Таа и нејзиниот сопруг Андриј останале во градот кога започнала руската инвазија, верувајќи дека окупацијата нема долго да трае.

Но секојдневието брзо се претворило во борба за преживување.

Људмила раскажува за насилство врз цивили, исчезнати соседи, уништени домови и постојан страв од вооружените сили.

По поплавите предизвикани од уништувањето на браната Каховка, според нејзиното сведоштво, водата носела тела на загинати, а некои останувале заглавени во оградите со денови.

Семејството собирало дождовница и топело мраз за да преживее.

Кога нејзиниот сопруг тешко се разболел, Људмила го ставила во градежна количка и сама го однела до болницата.

Но, според неа, таму немало ниту основни лекови ниту гориво за агрегатите. Лекарите не можеле да го оперираат и тој починал.

Подоцна починала и нејзината неподвижна свекрва. Људмила тврди дека чекала околу еден месец за да го преземе нејзиното тело од мртовечницата.

Овие потресни детали се сведоштво пренесено од новинарката, а не независно потврдени наоди за секој поединечен настан во окупираниот град.

Дронови на небото, мини под нозете

Според сведоштвата од Олешки, жителите живееле во постојан страв од напади со дронови.

Некои избегнувале да палат светла навечер за да не бидат забележани. Други не можеле безбедно да излезат од домовите, бидејќи пристапните патишта биле минирани.

Забриски наведува дека во градот имало случаи во кои телата на загинатите останувале на улиците, а напуштените кучиња разнесувале човечки останки.

Овие тврдења ја отсликуваат тежината на сведоштвата од местото што со години е речиси недостапно за независните медиуми.

Недостигот од независен пристап истовремено значи дека дел од информациите за условите во градот не можат целосно да бидат проверени.

Меланија Трамп посредувала за хуманитарно примирје

На 23 октомври Белата куќа соопшти дека Меланија Трамп помогнала да се постигне договор меѓу Русија и Украина за привремен прекин на огнот во Олешки.

Целта е хуманитарни тимови да достават храна, вода и лекови и да организираат евакуација на граѓаните што сакаат да го напуштат градот.

Украинскиот омбудсман Дмитро Лубинец го потврди договорот и ја поздрави улогата на американската прва дама.

Москва, исто така, го потврди примирјето.

Во соопштението на Белата куќа се наведува дека жителите ќе можат да изберат дали сакаат да бидат евакуирани кон територија под украинска контрола или кон Русија.

Но исполнувањето на ова ветување ќе зависи од безбедноста на коридорите, расчистувањето на мините и вистинската слобода на избор за цивилите.

Кои новинари ќе смеат да ја видат хуманитарната операција?

Паралелно со подготовките за помош, се развива и медиумска полемика.

Белата куќа најави дека американска медиумска организација ќе ја документира операцијата. Телевизијата „Њузмакс“ соопшти дека добила ексклузивен пристап за снимање.

Според Забриски, се разгледува и присуство на други американски медиумски лица, додека независни и украински новинари немаат еднаква можност да известуваат од окупираниот град.

Таа предупредува дека снимањето под воена придружба, со ограничено движење и преведувачи контролирани од руската страна, може да создаде слика што нема да ги покаже годините страдање.

Наместо разурнат град и цивили што со години живеат без основни услови, гледачите би можеле да видат организирана поделба на хуманитарна помош и изјави дадени во присуство на вооружени лица.

Тоа е предупредување и оценка на новинарката, а не утврден доказ дека секое снимање ќе биде режирано.

Хуманитарна помош или борба за контрола врз приказната?

За цивилите во Олешки, најважно е дали ќе добијат храна, вода, лекови и можност безбедно да заминат.

За политичките актери, операцијата има и дипломатско и медиумско значење.

Белата куќа ја истакнува улогата на Меланија Трамп во постигнувањето на договорот. Москва ја поздравува хуманитарната иницијатива, додека Украина инсистира на безбедна евакуација на преостанатите жители.

Притоа, независниот пристап на новинарите е важен за да се утврди дали помошта навистина стигнува до луѓето и дали цивилите можат слободно да одлучат каде ќе заминат.

Олешки денес не е само разурнат град во кој се обидуваат да преживеат помалку од 2.000 луѓе.

Тој станува и тест дали хуманитарното примирје може да им помогне на цивилите без нивното страдање да биде претворено во политичка и медиумска промоција.

По четири години војна и окупација, жителите на Олешки немаат потреба од уште една внимателно режирана слика за светската јавност. Ним им се потребни безбедност, помош и можност сами да одлучат за својата иднина.