Португалија од 7 мај официјално ги исцрпи природните ресурси што ѝ стојат на располагање за 2026 година. Тоа значи дека доколку сите жители на планетата живеат како просечниот португалски граѓанин, на човештвото би му биле потребни дури 2,9 планети Земја за да го одржи таквиот начин на живот.
Според португалската еколошка организација ZERO – Асоцијација за одржлив систем на Земјата, во партнерство со Global Footprint Network, земјата лани ги потрошила ресурсите уште на 5 мај, што значи дека годинава има мало подобрување на еколошкиот отпечаток.
Сепак, од денеска па натаму, државата ќе почне да користи природни ресурси што практично ѝ припаѓаат на 2027 година.
Главни виновници: храната и транспортот
Од ZERO предупредуваат дека Португалија со години не може самостојно да ги обезбеди природните ресурси потребни за сопственото функционирање. Во соопштението се наведува дека еколошката нерамнотежа е резултат на моделот на производство и потрошувачка поврзан со современиот начин на живот, при што храната и транспортот се издвојуваат како најголеми загадувачи.
Организацијата предлага инвестирање во поодржливо земјоделство, кое троши помалку вода, произведува поквалитетна храна и го зголемува производството на растителна исхрана. Во рамките на Европската Унија, храната од животинско потекло создава меѓу 81 и 86 проценти од вкупните емисии на стакленички гасови во производството на храна, иако обезбедува само околу 21 процент од калориите и 64 проценти од протеините.
Според калкулаторот за јаглероден отпечаток CO2 Everything, порција од 100 грама говедско месо создава емисии еквивалентни на возење автомобил речиси 79 километри.
Решенија: работа од дома, велосипед и јавен превоз
Извештајот наведува дека намалувањето на секојдневните патувања преку работа од дома и организирање повеќе онлајн настани може значително да помогне во намалување на еколошкиот отпечаток.
Меѓу предложените мерки се и поголеми инвестиции во велосипедска инфраструктура, подобар јавен превоз, правила што ќе обезбедат производите да траат подолго и поголема повторна употреба и рециклирање.
Според International Energy Agency, транспортниот сектор во 2023 година бил најголем извор на CO2 емисии во Португалија со 52 проценти, далеку пред производството на електрична енергија и топлина (16,2 проценти) и индустријата (15,2 проценти).
Како стои остатокот од Европа?
Резултатот ја става Португалија речиси на европскиот просек. Годинава, Европската Унија својот „Overshoot Day“ го достигна на 3 мај. Според Global Footprint Network, „Overshoot Day“ го означува датумот кога човештвото би ја преоптоварило планетата ако сите трошат ресурси на ист начин. Најрано ресурсите ги потрошил Луксембург уште на 17 февруари, додека последна меѓу членките на ЕУ се очекува да биде Унгарија на 24 јуни.
Во светски рамки, Катар прв ги исцрпил природните ресурси за 2026 година на 4 февруари, додека Хондурас се очекува тоа да го направи дури на 27 ноември. Меѓу земјите што трошат повеќе ресурси од Португалија се Канада, САД и Данска, кои „Overshoot Day“ го достигнале уште во март.
Австрија, Франција и Хрватска почнале да трошат повеќе отколку што природата може да обнови уште во април, додека Германија, Кипар, Обединето Кралство, Грција и Шпанија се очекува тоа да го достигнат на 4 јуни. Светскиот ден на животната средина се одбележува на 5 јуни, кога Global Footprint Network ќе го објави и глобалниот „Planet Overshoot Day“ за 2026 година – датумот кога човештвото ќе потроши повеќе природни ресурси отколку што Земјата може да обнови во текот на годината.
Во 2025 година, човештвото ги потроши годишните ресурси на 24 јули, една недела порано отколку во 2024 година.
