Можниот изборен пораз на шпанскиот премиер Педро Санчез би бил повеќе од политички удар за неговата партија. Тој би ја ослабнал и европската левица, која би изгубила еден од најпрепознатливите и најгласните претставници во Европскиот совет. Предвремените избори во Шпанија се закажани за 29 ноември, а анкетите им даваат предност на конзервативците. Ако тие победат, бројот на социјалистички и социјалдемократски лидери во највисокото политичко тело на ЕУ дополнително ќе се намали.
Ризикот е уште поголем ако се земат предвид изборите во Италија, Франција и Полска во 2027 година. Нивните резултати би можеле дополнително да ја променат политичката рамнотежа во Европа и да ги остават прогресивните и либерално-левичарските партии во изразено малцинство.
„Една од последните преостанати левичарски влади во Европската Унија… тоа звучи како остаток од минатото“, коментирал дипломат на ЕУ.
Кои левичарски лидери би останале во Европскиот совет?
Ако Санчез ги загуби изборите, меѓу социјалистичките и социјалдемократските премиери во Европскиот совет главно би останале данската премиерка Мете Фредериксен и премиерот на Малта, Роберт Абела. Но, нивните политички позиции не се нужно блиски до она што Санчез го претставува како социјализам. Социјалист е и претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта.
Од друга страна, Европските конзервативци и реформисти (ЕЦР), група со евроскептични позиции, во Советот имаат двајца лидери – италијанската премиерка Џорџа Мелони и белгискиот премиер Барт де Вевер. Летонскиот премиер Андрис Кулбергс е независен, но во неговата владејачка коалиција учествуваат партии поврзани со ЕЦР.
Промени има и на десницата. Поранешниот чешки премиер Петр Фијала, кој припаѓаше на ЕЦР, беше заменет од Андреј Бабиш, чија партија АНО е членка на крајнодесничарската група „Патриоти за Европа“. Умерената проевропска десница, собрана околу Европската народна партија (ЕПП), има 12 лидери во Европскиот совет, покрај претседателката на Европската комисија.
„Празнината би била голема“, оценува Хавиер Карбонел, политички аналитичар од бриселскиот Центар за европска политика. Според него, Фредериксен не се доживува како водечка фигура на европските социјалисти на начинот на кој тоа, до одреден степен, беше Санчез.
Неговото заминување би можело да отвори и поширока дебата за политичкиот правец на европската левица, особено затоа што ниту умерениот ниту порадикалниот левичарски пристап засега не носат убедливи изборни резултати.
Една од најголемите разлики меѓу Санчез и Фредериксен е миграциската политика. Данската премиерка се залага за значително построг пристап од шпанскиот премиер, а нивните ставови повеќепати се судриле во Европскиот совет.
Фредериксен неодамна, заедно со Џорџа Мелони и полскиот премиер Доналд Туск, го критикуваше Санчез поради неговата политика за легализација на статусот на стотици илјади мигранти.
Данската премиерка поддржува и планови за воспоставување центри за мигранти надвор од територијата на ЕУ, меѓу другото во Руанда. Иницијативата ја поддржуваат Германија, Австрија, Грција и Холандија. Шпанија и Франција, пак, доследно се спротивставуваат на ваквите предлози.
„Не би ја дефинирала Фредериксен како социјалдемократка“, изјави Хана Јалоу, шпанска социјалистичка европратеничка во Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент. Таа оцени дека испраќањето мигранти во Руанда без да се земат предвид човековите права и нивните лични околности е неприфатливо.
Санчез стана еден од најпрепознатливите претставници на меѓународната левица и преку својата надворешна политика. Неговата влада зазеде критички став кон Израел, силно ги поддржуваше правата на Палестинците, се залагаше за поблиска соработка со Кина и се спротивставуваше на дел од политиките на американскиот претседател Доналд Трамп.
Во април годинава Санчез по четврти пат во три години ја посети Кина, со цел да ги зајакне економските и дипломатските односи со Пекинг. Шпанија стана една од земјите во ЕУ најотворени за соработка со Кина, а премиерот повеќепати повика на посилен европски дијалог со Пекинг.
Неговите ставови предизвикаа несогласувања и со други европски лидери, но и со американската администрација. Санчез се спротивстави на зголемувањето на воените трошоци на пет проценти од БДП, како што бара НАТО, а на американските авиони им забрани користење на заедничките воени бази и шпанскиот воздушен простор. Тој отворено го осуди и она што го нарече „незаконска и неправедна војна“ во Иран.
Односите меѓу Мадрид и Вашингтон дополнително се затегнаа по одлуката на Шпанија во 2024 година да ја признае Палестина и да ги прекине дипломатските односи со Израел.
Санчез потоа се заложи за ембарго на испораката на оружје за Израел, ги обвини израелските власти за геноцид во Појасот Газа и европскиот одговор на војната го оцени како „неуспех“.
Сепак, евентуалната промена на власта во Шпанија не мора автоматски да значи и голем пресврт во нејзината политика кон Европската Унија. Се очекува земјата и понатаму да ја поддржува кохезиската политика во преговорите за следниот повеќегодишен буџет на ЕУ.
Преговорите за буџетот треба да се интензивираат на самитот на Унијата следната недела, непосредно пред шпанските избори. Сè уште не е познато дали Санчез ќе учествува на состанокот.
Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, неодамна изјави дека шпанските избори не би требало да претставуваат проблем за европските преговори, бидејќи во земјата постои широк консензус за новиот буџет на ЕУ
