Ново меѓународно истражување покажува дека сè повеќе здравствени работници забележуваат компликации поврзани со топлината кај бремените жени и новороденчињата. Обединетите нации предупредуваат дека климатските промени стануваат и сериозно прашање за репродуктивното здравје.

Кога температурите се искачуваат над 35 или 40 степени, најчесто се зборува за дехидратација, сончаница и опасностите за постарите лица. Но екстремната топлина носи ризици и за оние што допрва треба да се родат.

Сè повеќе научни истражувања покажуваат поврзаност меѓу изложеноста на високи температури за време на бременоста и зголемениот ризик од предвремено породување, ниска родилна тежина и други здравствени компликации.

На ова предупреди и извршниот секретар на Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени (UNFCCC), Сајмон Стиел, во обраќањето на состанокот одржан на Фиџи на 5 октомври 2026 година.

Неговата порака е дека климатските промени не се само еколошки проблем, туку сè повеќе влијаат врз здравјето на мајките и бебињата.

Седум од десет здравствени работници забележуваат повеќе проблеми

Според истражување спроведено меѓу 1.000 здравствени работници во пет земји, дури 73 проценти од испитаниците пријавиле зголемување на компликациите поврзани со екстремната топлина во изминатите пет години.

Истражувањето ги опфатило Австралија, Бразил, Индија, Обединетото Кралство и Зимбабве.

Уште позагрижувачки е што 81 процент од анкетираните здравствени работници изразиле загриженост дека опасностите за бремените жени и новороденчињата дополнително ќе се зголемуваат.

Овие бројки не значат дека 73 проценти од бремените жени имале здравствени компликации. Тие ги претставуваат искуствата и проценките на анкетираните здравствени работници.

Сепак, истражувањето укажува дека проблемот сè почесто се препознава во здравствената практика.

Како топлината може да влијае врз бременоста?

За време на бременоста, женското тело поминува низ бројни физиолошки промени. Се зголемува волуменот на крвта, се менува циркулацијата, а организмот има дополнителни потреби за одржување на нормална телесна температура.

Екстремните горештини можат да го отежнат природното ладење на телото.

Дехидратацијата, топлотниот стрес и промените во циркулацијата се меѓу можните фактори преку кои високите температури влијаат врз здравјето на бремената жена.

Научниците истражуваат и како топлината може да влијае врз функцијата на плацентата, воспалителните процеси и механизмите поврзани со почетокот на породувањето.

Сепак, сите физиолошки механизми сè уште не се целосно разјаснети.

Расте ризикот од предвремено породување

Една од најважните поврзаности утврдени во научните истражувања е онаа меѓу високите температури и предвременото раѓање.

Преглед на научните докази објавен во списанието Nature Medicine во 2024 година покажува дека изложеноста на екстремна топлина за време на бременоста е поврзана со повеќе неповолни исходи, вклучително и предвремено породување, мртвороденост и ниска родилна тежина.

Според податоци наведени во известувањето на „Фајненшл тајмс“, зголемување на температурата за еден степен Целзиусов во анализираните услови е поврзано со приближно четири проценти повисок ризик од предвремено породување.

Тоа е статистичка поврзаност, а не правило според кое секое зголемување на температурата за еден степен ќе предизвика компликација кај секоја бремена жена.

На ризикот влијаат повеќе фактори, меѓу кои здравствената состојба, времетраењето на изложеноста, влажноста на воздухот и пристапот до разладување и здравствена заштита.

Климатските промени создаваат нова здравствена нееднаквост

Последиците од екстремните температури не се еднакви за сите.

Бремените жени што живеат во лошо изолирани домови, немаат пристап до климатизација или работат на отворено можат да бидат изложени на дополнителни ризици.

Особено ранливи можат да бидат жените во земјите и регионите каде што здравствените системи се недоволно опремени, а пристапот до чиста вода и електрична енергија е ограничен.

Сајмон Стиел предупреди дека екстремните горештини и климатските катастрофи не влијаат само директно врз организмот, туку можат да го отежнат и функционирањето на здравствените услуги.

Во услови на топлотни бранови, прекини во снабдувањето со електрична енергија или недостиг од вода, обезбедувањето соодветна здравствена заштита станува дополнителен предизвик.

Така климатските промени ги продлабочуваат и постојните социјални и здравствени нееднаквости.

Што значи ова за Македонија?

Македонија во текот на летните месеци редовно се соочува со периоди на високи температури, особено во урбаните средини и во јужните делови на земјата.

Во градовите, асфалтот, бетонските површини и недостигот од зеленило придонесуваат топлината да се задржува и во вечерните часови.

За бремените жени тоа може да значи дополнителна изложеност на топлотен стрес, особено при движење на отворено, користење јавен превоз или работа во простории без соодветно разладување.

Иако меѓународните истражувања не даваат директна проценка за бројот на компликации во Македонија, нивните заклучоци се важни и за домашната здравствена превенција.

Потребни се подобра информираност за ризиците, посебно внимание кон бремените жени за време на топлотните бранови и пристап до соодветни услови за работа и живеење.

Како бремените жени можат да се заштитат?

За време на екстремни горештини, здравствените препораки најчесто вклучуваат избегнување подолг престој на директно сонце, редовно внесување течности и престој во разладени простории.

Особено е важно да се избегнува напорна физичка активност во најтоплиот дел од денот.

При симптоми како силна вртоглавица, слабост, главоболка, повраќање или знаци на дехидратација, потребна е проценка од здравствен работник.

Бремените жени што чувствуваат контракции, имаат вагинално крвавење, истекување плодова вода или забележуваат намалени движења на бебето треба веднаш да побараат медицинска помош.

Препораките за внесување течности и физичка активност треба да се усогласат со индивидуалната здравствена состојба и советите од гинекологот што ја следи бременоста.

Здравјето на идните генерации станува климатско прашање

Предупредувањето на ОН доаѓа во време кога екстремните температури стануваат сè поважен фактор во планирањето на јавноздравствените политики.

Заштитата од топлотните бранови повеќе не се однесува само на постарите граѓани или лицата со хронични заболувања.

Таа треба да ги опфати и бремените жени, новороденчињата и другите чувствителни категории.

Научните докази сè појасно покажуваат дека изложеноста на високи температури за време на бременоста може да има последици што започнуваат уште пред раѓањето.

Но тоа не значи дека секоја бременост изложена на топлина ќе има неповолен исход. Ризикот може да се намалува преку информирање, навремена здравствена грижа и подобри услови за заштита.