Политичката организација што стои зад изборниот успех на бран демократски кандидати – лекари и научници – на различни нивоа во САД, го нарече силното отфрлање на трампизмот „научен пресврт“ и „одмазда на штреберите“.

Победите доаѓаат по години кратења и потреси во американската здравствена и научна инфраструктура. Демократите вложија значителни средства во изборни реклами поврзани со здравството, додека гласачите го отфрлија движењето „Да ја направиме Америка повторно здрава“ (МАХА).

„Резултатите се јасни: изборите во 2026 година беа избори за здравството“, изјави Ерик Полијак, извршен директор на организацијата „3.14 Акшн“, која работеше на изборот на демократски здравствени работници и научници низ целата земја. „Многу се зборуваше за достапноста, а достапноста на здравствената заштита е најважниот дел од тоа прашање. Нашите лекари и научници секако се добро подготвени да ги предводат овие теми“.

Меѓу новоизбраните пратеници кои испишуваат историја се демократските лекари д-р Абдул Ел-Сајед од Мичиген и д-р Ени Ендрус од Јужна Каролина. Последен пат демократски лекар имал место во американскиот Сенат во 1969 година, во периодот кога законски беа воспоставени програмите Медикејр и Медикејд.

Тие не се единствените. Организацијата „3.14 Акшн“ сè уште ги пребројува победите и ги очекува резултатите од „стотици“ помалку познати трки за функции на државно ниво, од кои за некои сè уште нема објавени резултати.

„Пораката на гласачите е едноставна и јасна: доста е“, изјави д-р Ричард Бесер, претседател и извршен директор на Фондацијата „Роберт Вуд Џонсон“, филантропска организација посветена на подобрување на здравјето на Американците.

„Луѓето низ Америка се фрустрирани од високите трошоци за живот, исцрпени од постојаната борба да врзат крај со крај и заситени од неверојатно скапиот и комплициран здравствен систем. Сакаат лидери што разбираат колку е тешко секојдневието и кои ќе преземат нешто за да им го подобрат животот“, рече Бесер.

Лекарите и научниците одамна имаат водечки улоги во Конгресот, но до овие избори огромното мнозинство од нив беа републиканци. Научниците дури и го истражувале овој феномен: во периодот од 2011 до 2020 година, 86 отсто од лекарите во Конгресот биле републиканци, а три четвртини од нив доаѓале од јужните сојузни држави.

Изборите во 2026 година ја сменија таа слика. Републиканците, меѓу кои д-р Маријанет Милер-Микс од Ајова и сенаторскиот кандидат д-р Роџер Маршал, двајцата сојузници на американскиот министер за здравство Роберт Ф. Кенеди Јуниор, ги загубија своите трки. Резултатите од изборите за уште тројца републикански лекари сè уште се неизвесни, додека сите досегашни демократски пратеници-лекари ги добија своите трки.

Здравствената и научната инфраструктура под притисок

Обединувањето на Американците околу науката не дојде без причина. Администрацијата на Трамп и Кенеди предизвика потреси во речиси сите американски научни институции и области на здравствената заштита – од Агенцијата за заштита на животната средина (ЕПА) до Медикејд, јавната здравствена програма што обезбедува осигурување за 72 милиони Американци.

Центрите за контрола и превенција на болести (ЦДЦ) изгубија до една третина од вработените во период кога земјата се соочува со епидемија на мали сипаници со рекорден број случаи. Националниот институт за здравје (НИХ), најголемиот јавен финансиер на биомедицински истражувања во светот, остана без дел од раководството, а значајни научни истражувања беа попречени поради прекини, откажувања и цензура.

Администрацијата за храна и лекови (ФДА), пак, се соочи со тешкотии во справувањето со историска епидемија на циклоспоријаза, цревна инфекција што предизвикува дијареја. На денот на изборите, здравствените власти во Њујорк објавија дека дете во таа сојузна држава починало од мали сипаници, првпат по 30 години.

Кенеди ги наруши и ги намали федералните активности поврзани со вакцините, настојувајќи да ја задоволи својата радикална гласачка база. Во меѓувреме, четири од десет гласачи на движењето МАХА изразиле загриженост за цените на здравствената заштита.

Тој стана и една од главните личности против кои се обединија лекарите и научниците. Уште пред изборите, од „3.14 Акшн“ изјавија дека Кенеди е „нашата убедливо најважна алатка за регрутирање и собирање средства“.

Демократите ги искористија овие потреси во здравствениот сектор. Според „Кук политикал рипорт“, здравството беше втората најзастапена тема во изборните реклами. Демократите емитуваа повеќе од 158.000 реклами поврзани со здравството, наспроти 61.000 на републиканците.

Само „3.14 Акшн“ потроши 23 милиони долари за независни политички реклами, од кои повеќето беа насочени кон здравствените прашања. Меѓу нив беа и пораките за спротивставување на фармацевтските компании и осигурителните друштва, во време кога корупцијата стана една од главните теми на изборната кампања.

Истакнатите демократски кандидати често зборуваа за конкретните здравствени проблеми во своите средини. Во Јужна Каролина, каде што во февруари се прошири епидемија на мали сипаници, педијатарката Ендрус можеше да им даде конкретни здравствени совети на граѓаните, додека федералните власти ја минимизираа опасноста.

„Ниту во најлудите соништа, кога бев на медицински факултет, не помислував дека еден ден ќе се кандидираm за американскиот Сенат и дека речиси секој ден ќе зборувам за мали сипаници“, изјави Ендрус за медиумот „Д Нинтинт“ во тоа време.

Ел-Сајед, пак, ја претстави својата визија за здравствен систем со универзално јавно осигурување, познат како „Медикејр за сите“, за кој тврди дека би можел да ги спаси руралните болници загрозени од републиканскиот закон „Една голема прекрасна сметка“.

Неговата комуникација со публиката на предизборните собири беше директна: „Пари во вашиот…“ – „Џеб!“; „Пари надвор од…“ – „Политиката!“; „Медикејр за…“ – „Сите!“

Во Охајо, каде што победи д-р Ејми Актон, нејзиното искуство како директорка за здравство за време на пандемијата на ковид-19 се покажа како предност, а не како политички товар. Во Ајова, демократката Кристина Боханан, која не е лекарка, туку професорка по право, вети дека ќе ги зголеми вложувањата во истражувањата, во услови кога растечката стапка на заболени од рак стана тема што ги засега и двете партии.

„Американците што веруваат во науката се мобилизирани“, изјави Полијак. „Освоивме најмалку 10 места што претходно ги држеа републиканците, а конечниот број би можел да биде над 30. Патот до преземање на контролата врз Претставничкиот дом во 2026 година водеше преку демократските лекари и научници – а ние ја предводевме таа кампања“.

Новите пратеници ги чека тешка битка за здравството

Новите демократски пратеници ќе се соочат со сериозни предизвици кога ќе ги преземат функциите. Најстрогите кратења предвидени со законот „Една голема прекрасна сметка“ стапуваат на сила на 1 јануари 2027 година. Меѓу најзначајните мерки се и воведувањето работни услови за корисниците на Медикејд.

Се очекува кратењата во следната деценија да доведат до губење на здравственото осигурување за 17 милиони луѓе.

Демократите ќе мора да се соочат и со моќните осигурителни компании и фармацевтската индустрија, кои ќе настојуваат да влијаат врз пратениците додека партијата се обидува да постигне согласност за широки здравствени реформи ветени во кампањата. Меѓу предлозите се воведување јавна опција за здравствено осигурување и систем на здравствена заштита финансиран од државата, според моделот на единствен јавен плаќач.

Во меѓувреме, организациите што се занимаваат со јавното здравје веќе бараат Кенеди да биде разрешен од функцијата.

„На многу начини, овие избори го означија почетокот на крајот на катастрофалното раководење на РФК Јуниор. Јасно е дека Американците сакаат нешто поинакво. Тие не ги избраа сите овие демократски научници само за да му се спротивстават на Трамп. Луѓето сакаат да видат поинаква агенда и да дознаат што можат да им понудат демократските научници“, изјави Полијак.