Историскиот пораз на Републиканската партија на меѓуизборите во САД ги потсети европските лидери на крајната десница на нивната постојана дилема со Доналд Трамп: можеби им се допаѓа неговата националистичка агенда, но самиот претседател претставува политички товар на изборите.

Од неговиот реизбор во 2024 година, европските популистички лидери, како Марин Ле Пен во Франција и Џорџа Мелони во Италија, внимателно го приспособуваат својот јавен однос кон американскиот претседател, обидувајќи се да одржат рамнотежа во односите со Вашингтон.

Тие ги поддржуваат неговите политики за построга контрола на границите, културните војни и спротивставувањето на глобализмот. Но европските гласачи, вклучително и оние од крајната десница, не ги одобруваат неговата непредвидливост, честите промени во ставовите, непостојаноста во односот кон европската одбрана и протекционистичката трговска политика.

Особен проблем за европските десничарски лидери претставуваат територијалните закани на Трамп во врска со Гренланд и неговиот економски национализам. Ниту еден политичар што се залага за национален суверенитет и заштита на домашните работни места не може лесно да ги поддржи заканите за инвазија на територија со широка самоуправа, поврзана со земја членка на Европската Унија, или казнените царини.

Размерите на изборниот пораз на републиканците во вторникот ги поттикнаа европските популисти дополнително да се дистанцираат од Трамп. Воедно, тие извлекуваат една важна политичка поука: гневот на гласачите поради економските тешкотии може да ги собори владејачките партии.

Во европските престолнини во средата, политичарите од крајната десница активно се оградуваа од Белата куќа, но притоа избегнуваа директни лични напади врз американскиот претседател.

Лидерот на францускиот Национален собир (РН), Жордан Бардела, кој би можел да стане премиер доколку Марин Ле Пен победи на претседателските избори следната година, беше меѓу најгласните. Без директно да го именува претседателот што ги наредил, Бардела ги критикуваше американските напади врз Иран, за кои рече дека имале „многу тешки последици“ врз светската економија.

Во Германија, Алис Вајдел, копретседателка на Алтернатива за Германија (АфД), изјави дека Трамп им ветил на своите гласачи дека нема да води интервенционистичка надворешна политика. „Ова прекршено предизборно ветување сега им се врати како бумеранг на републиканците“, рече таа.

Во Италија, Роберто Ваначи, основач на новата крајнодесничарска партија Национална иднина, исто така оцени дека резултатот ги покажува политичките ризици од неисполнувањето на предизборните ветувања. „Трамп не ги исполни очекувањата“, изјави тој.

Во Мадрид, лидерот на шпанската партија Вокс, Сантијаго Абаскал, целосно се огради од каква било поврзаност со Вашингтон. На прашањата за идеолошки сојуз со американската администрација одговори дека е „во Шпанија, а не во Мичиген“ и дека „многу малку го интересира што се случува на други места“.

Муџтаба Рахман од консултантската групација „Евразија груп“ смета дека сите овие политичари дејствуваат од домашнополитички интереси. Тие и понатаму сакаат да имаат корист од „идеолошкиот замав на трампизмот“, но без да бидат поврзувани со „хаосот и економските нарушувања“ за време на неговото претседателствување.

Високите цени како изборна шанса за европската десница

За крајнодесничарските партии што се во опозиција, меѓуизборите во САД нудат јасна политичка лекција: незадоволството поради растечките цени и недостапното домување може да се претвори во изборна поддршка. Токму на тоа се надева и францускиот Национален собир.

Бардела повеќепати изјави дека куповната моќ и трошоците за живот ќе бидат „апсолутен приоритет“ на владата предводена од неговата партија. Меѓу предложените мерки се намалување на ДДВ за електричната енергија, гасот и горивата, како и овозможување работодавците да ги зголемуваат платите без дополнителни давачки за плати.

Во Шпанија, Вокс на сличен начин ги користи растечките трошоци за живот и сè помалата достапност на станови за да ја критикува владата на социјалистичкиот премиер Педро Санчез. Партијата се надева дека по изборите на 29 ноември ќе влезе во владата како партнер во десничарска коалиција.

За популистичките лидери што веќе се на власт, како италијанската премиерка Џорџа Мелони, ваквиот развој не е добра вест. Нејзината влада веќе се соочи со неколку бранови протести во Рим, Милано и други градови, дел од нив проследени со насилство, поради цените на горивата и инфлацијата.

Матео Салвини, лидер на крајнодесничарската Лига и коалициски партнер на Мелони, призна дека врз американските изборни резултати влијаеле пред сè војните, меѓународните тензии и зголемувањето на трошоците за живот, чии последици директно ги чувствуваат семејствата.

Пратениците од опозицијата во Италија исто така брзо ја поврзаа ситуацијата со предизборните ветувања на Трамп. Тој ветуваше намалување на цените и враќање на добро платените работни места, но тоа не се случи. А кога ќе дојдат на власт, и лидерите на крајната десница се подеднакво изложени на гневот на гласачите ако не ги исполнат ветувањата.

Некои претставници на европската крајна десница, како Дан Дунгачиу од романската Алијанса за обединување на Романците (АУР), се обидоа да го ублажат значењето на поразот на Трамп, тврдејќи дека извештаите за неговата „политичка смрт“ се во голема мера претерани. Но пошироката политичка поука може да се однесува и на други партии, не само на популистичките.

Изборните перспективи на европската крајна десница, чии националистички лидери веројатно и понатаму ќе ги застапуваат идеите на движењето МАГА, додека ќе го држат Трамп на дистанца, не зависат од успехот или неуспехот на американскиот претседател на изборите.

Причините што го поттикнуваат подемот на европскиот популизам – трошоците за живот, кризата со домувањето, поделбата меѓу руралните и урбаните средини и дебатите за имиграцијата – се длабоко вкоренети во европските домашни услови, а не во резултатите од американските избори.

Некои аналитичари предупредуваат дека најлошата последица од овие меѓуизбори би била доколку традиционалните европски партии заклучат дека популистичкиот бран почнува да слабее. Резултатите, всушност, покажуваат дека гневот на гласачите поради трошоците за живот не простува – без оглед на тоа кој е на власт.