Од 1 декември граѓаните ќе се соочат со построги услови за задолжување во банките. Народната банка ги намалува максималните лимити за кредитна задолженост и ги скратува роковите за отплата на станбените и хипотекарните потрошувачки кредити. Исклучок се оние што за првпат купуваат сопствено живеалиште, за кои остануваат поповолните услови.

Новите правила, објавени од централната банка на 2 октомври, предвидуваат намалување за пет процентни поени на максималниот однос меѓу вкупните месечни кредитни обврски и приходите на кредитокорисникот. Кај денарските кредити лимитот се намалува од 50 на 45 отсто, а кај кредитите со валутна компонента од 45 на 40 отсто.

Во практика, граѓанин со месечни примања од 60.000 денари, кој досега можел да има вкупни месечни кредитни обврски до 30.000 денари според општиот лимит за денарски кредити, од декември ќе биде ограничен на 27.000 денари.

Пократки рокови за отплата на станбените кредити

Промени има и кај максималниот период за враќање на кредитите. Наместо досегашните 30 години, станбените кредити за купување втор или следен стан ќе можат да се отплаќаат најмногу 25 години. Кај хипотекарните потрошувачки кредити рокот се скратува од 20 на 15 години.

Тоа значи дека за ист износ на кредит, со пократок рок на отплата, месечните рати ќе бидат повисоки доколку каматната стапка и другите услови останат непроменети. Пониските лимити за задолжување, пак, ќе влијаат врз максималниот износ што банките ќе можат да го одобрат.

За граѓаните што првпат купуваат сопствен дом, максималниот рок за отплата останува 30 години. За нив и натаму ќе важи можноста за минимално сопствено учество од 10 отсто, додека за останатите купувачи општиот регулаторен минимум изнесува 25 отсто, согласно мерките воведени во декември 2025 година.

Славески: Становите пред сè треба да бидат за живеење

Гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, во октомвриско интервју за ТВ Телма објасни дека целта на мерките е да се ограничи ризикот од прекумерно задолжување, но и да се заштитат граѓаните што го решаваат станбеното прашање.

„Уште минатата година кажав дека становите и куќите, пред сè, треба да бидат објекти за живеење, а дури потоа објекти за инвестирање“, изјави Славески.

Според него, половина од новоодобрените кредити годинава имаат рок на отплата подолг од 25 години. Тоа е една од причините за скратувањето на максималниот период за враќање на кредитите за купување втор и следен стан.

Економистите предупредуваат на повисоки рати и помала побарувачка

Економистот Абил Бауш во изјава за „Порталб“ предупреди дека новите ограничувања може да влијаат врз побарувачката за кредити, куповната моќ на граѓаните и градежниот сектор.

Според него, пократките рокови за отплата ќе значат повисоки месечни рати, што може да ја намали достапноста на кредитите за дел од домаќинствата.

Бауш посочува дека мерките се воведуваат во период кога градежништвото има значајна улога во економскиот раст, а купувањето недвижности останува еден од традиционалните начини на вложување на граѓаните.

Станбените кредити растат за 16,1 отсто на годишно ниво

Народната банка ги образложува новите ограничувања со растот на задолжувањето на домаќинствата. Во текот на септември станбените кредити пораснале за 1,5 отсто на месечно и за 16,1 отсто на годишно ниво.

Во меѓувреме, цените на становите во Скопје продолжуваат да растат, но со побавно темпо. Според најновите податоци на Народната банка, во третиот квартал од 2026 година годишниот раст на цените изнесувал 10,3 отсто, наспроти 13,4 отсто во претходниот квартал.

Од централната банка нагласуваат дека мерките имаат превентивен карактер и не се воведуваат поради непосредна нестабилност на банкарскиот систем. Целта е да се спречи прекумерното задолжување пред тоа да предизвика проблеми за граѓаните и банките. Новите ограничувања ќе почнат да се применуваат од 1 декември, а банките ќе треба да ги приспособат условите за одобрување кредити кон изменетата регулатива.