Несоницата одамна се смета за проблем што предизвикува замор и лошо расположение следниот ден, но последиците од хронично нарушениот сон може да бидат многу посериозни. Нов голем преглед на медицински истражувања покажува поврзаност меѓу несоницата и 26 отсто поголем ризик од мозочен удар, како и 28 отсто поголем ризик од хоспитализација од која било причина.

Истражувањето укажува и на поврзаност со деменција, депресија и суицидално однесување. Авторот на анализата, Лука Вињатели, смета дека несоницата не треба да се третира само како непријатност што го нарушува секојдневието, туку и како можен знак дека се нарушени здравјето на мозокот и менталното здравје.

Важно е, сепак, да се направи разлика меѓу поврзаност и директна причинско-последична врска. Резултатите покажуваат дека лицата со несоница почесто ги имаат овие здравствени проблеми, но самото истражување не докажува дека несоницата директно предизвикува мозочен удар или деменција.

Што покажала анализата?

Несоницата подразбира тешкотии со заспивањето или одржувањето на сонот, и тоа и покрај доволно време и соодветни услови за спиење. Станува збор за едно од најчестите нарушувања на спиењето кај возрасните, кое според проценките погодува околу еден од пет луѓе.

За новиот преглед истражувачите анализирале две големи медицински бази на податоци и ги опфатиле досегашните истражувања за врската меѓу несоницата и седум различни здравствени исходи. Меѓу нив биле деменцијата, мозочниот удар, депресијата, самоубиството и хоспитализацијата.

За ризикот од мозочен удар биле анализирани девет студии со повеќе од 1,3 милиони луѓе, додека поврзаноста со хоспитализацијата била проценувана врз основа на пет студии.

Резултатите покажале дека ризикот од деменција бил зголемен во поголемиот дел од анализираните истражувања, иако наодите не биле целосно конзистентни. Врската била најизразена кај Алцхајмеровата болест. Кај луѓето со несоница бил забележан и повеќе од трипати поголем ризик од депресија, додека суицидалните мисли, обидите за самоубиство и смртта од самоубиство биле почести.

Од друга страна, анализата не покажала поврзаност меѓу несоницата и смртноста од која било причина.

Како нарушениот сон може да влијае врз крвните садови?

Научниците сè уште не ја разбираат целосно врската меѓу несоницата и мозочниот удар, но постојат неколку можни механизми. Долготрајните проблеми со спиењето можат да го одржуваат организмот во состојба на хроничен стрес и да ги активираат системите одговорни за реакцијата „бори се или бегај“.

Тоа може да влијае врз крвниот притисок, работата на срцето и функцијата на крвните садови. Зголеменото ниво на кортизол, хормонот поврзан со стресот, исто така може да придонесе за повисок крвен притисок, воспалителни процеси и нарушена регулација на шеќерот и мастите во организмот.

Со текот на времето, комбинацијата од овие фактори може да придонесе за промени во крвните садови и создавање наслаги во артериите. Воспалението, пак, може да го зголеми ризикот од пукање на постојните наслаги и формирање крвни згрутчувања – два процеса кои можат да бидат поврзани со мозочен удар.

Несоницата може да влијае и врз хормоните што го регулираат апетитот, што кај некои луѓе може да придонесе за зголемување на телесната тежина и дополнително да ја отежне регулацијата на шеќерот и мастите.

Зошто е важен квалитетниот сон?

Неврологот д-р Карин Џонсон, која не учествувала во истражувањето, посочува дека квалитетниот сон има важна улога во заштитата на мозокот. Во текот на здравиот сон мозокот ги отстранува отпадните материи преку процес поврзан со таканаречениот глимфатички систем, кој се смета за важен за одржување на здравјето на нервниот систем.

За време на нормален сон обично се намалува и крвниот притисок, што му овозможува на кардиоваскуларниот систем да се одмори. Кај одредени нарушувања на спиењето, како опструктивната апнеја при спиење, крвниот притисок може да остане покачен или да се зголемува во текот на ноќта, што дополнително ги оптоварува крвните садови.

Како да го заштитите сонот?

Американското здружение за срце го вбројува квалитетниот сон меѓу осумте клучни фактори за кардиоваскуларното здравје. За повеќето возрасни се препорачуваат околу седум до девет часа сон во текот на ноќта.

Неколку едноставни навики можат да помогнат во одржувањето на поредовен сон: навечер да се намали осветлувањето и изложеноста на екрани, да се легнува и станува приближно во исто време, а последните 20 до 30 минути пред спиење да се поминат во мирна активност без телефон или компјутер.

Корисно е и телефонот да се стави на режим „Не вознемирувај“, за известувањата да не го прекинуваат сонот.

Ако проблемите со спиењето се повторуваат или траат подолго време, особено ако се придружени со силна дневна поспаност, гласно ‘рчење, прекини во дишењето или значително нарушување на секојдневното функционирање, важно е причината да се разговара со лекар. Несоницата не мора секогаш да значи сериозна болест, но упорниот нарушен сон не е нешто што треба едноставно да се прифати како „нормален замор“.