Новото истражување објавено во научното списание „Сајенс“ (Science) сугерира дека процесот на започнување на следниот глацијален период можеби почнал пред околу 2.000 години, но бил прекинат поради затоплувањето предизвикано од човековата активност. Научниците го реконструирале движењето на последниот остаток од некогаш огромната ледена покривка Лорентид во Северна Америка и утврдиле дека таа повторно почнала да се шири, пред трендот да се сврти во спротивна насока околу 1960 година.

„Сè штотуку започнуваше, сè беше вообичаено, следното ледено доба требаше да настапи – а сепак беше запрено“, вели Николас Јанг, геохемичар од Универзитетот Колумбија и главен автор на студијата.

Земјата низ својата долга геолошка историја поминала низ најмалку пет ледени доба. Иако во секојдневниот говор под овој поим ги подразбираме студените периоди со огромни глечери, научно гледано, и денес живееме во ледено доба – доцното кенозојско ледено доба. Во рамките на него се менуваат постудени глацијални и потопли меѓуглацијални периоди. Сегашниот меѓуглацијален период, познат како холоцен, започнал пред околу 11.700 години.

Ледена покривка што некогаш стигнувала до Илиноис

Истражувањето се фокусирало на ледената покривка Лорентид, најголемата ледена формација од плеистоценот. Пред околу 95.000 до 20.000 години таа покривала голем дел од северните делови на денешните САД и Канада.

Во периодот на најголемото ширење, ледената покривка се протегала од Арктичкиот круг до денешната сојузна држава Илиноис, а на одредени места била дебела и до три километри. Нејзиниот огромен волумен бил доволен да предизвика промена на нивото на морето за околу 80 метри.

Денес од некогашната ледена покривка останала ледената капа Барнс, на островот Бафин во канадската територија Нунавут. Токму нејзиното ширење и повлекување им овозможило на истражувачите да ја реконструираат климатската историја на регионот.

Како научниците откриле дека ледот повторно почнал да се шири?

За да ја утврдат хронологијата, научниците анализирале карпи и остатоци од некогашна вегетација што станале видливи по повлекувањето на ледената капа Барнс. Користеле две методи на датирање – мерење на берилиум-10 во карпите и анализа на јаглерод-14 во остатоците од растенијата.

Берилиумот-10 се создава кога космичкото зрачење ги погодува карпите изложени на површината. Кога ледот ќе ги покрие, тие се заштитени од зрачењето и создавањето на овој изотоп се намалува. Кога ледот повторно ќе се повлече, процесот продолжува.

Вториот метод се потпира на јаглеродот-14, радиоактивен изотоп што им овозможува на научниците да ја проценат староста на органските остатоци. Кога растенијата ќе бидат покриени со лед и ќе престанат да живеат, започнува процесот на распаѓање на јаглеродот-14, што овозможува нивно датирање.

Со комбинирање на овие податоци, истражувачите утврдиле дека ледената капа Барнс ја достигнала својата најмала големина пред околу 3.600 години. На тоа ниво останала сè до пред приближно 2.000 години, кога почнала повторно да се шири. Според авторите на студијата, ова ширење може да се смета за почеток на следниот глацијален период, процес што, доколку продолжел, со текот на илјадници години можел да доведе до создавање нови огромни ледени покривки.

Затоплувањето го свртело трендот околу 1960 година

Ледената капа Барнс продолжила да расте сè до околу 1960 година, кога летните температури станале доволно високи за да почне да губи повеќе лед во текот на топлите месеци отколку што успевала да надомести во текот на зимата. Така влегла во фаза на негативен биланс на масата , состојба во која загубата на лед е поголема од неговото годишно обновување. Оттогаш нејзината површина почнала да се намалува.

Истражувачите сметаат дека промената во голема мера може да се објасни со растот на летните температури, поврзан со зголемувањето на концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата. Овој процес се засилил со индустриската револуција, која започнала во втората половина на 18 век, кога согорувањето на фосилните горива почнало да ослободува сè поголеми количества јаглероден диоксид.

Слично повлекување на ледот е забележано и кај други ледени капи во канадскиот Арктик и северниот Атлантик.

Што значи ова за иднината на климата?

Истражувањето отвора нова перспектива за тоа кога започнува едно ледено доба. Досега научниците често го поврзувале неговиот почеток со формирањето доволно големи ледени покривки. Авторите на новата студија предлагаат дека почетокот на повторното ширење на ледот треба да се смета за првиот чекор од нов глацијален период, дури и ако поминат илјадници години пред да се формираат огромни ледени маси.

Тие предупредуваат дека затоплувањето предизвикано од човековата активност го променило природниот климатски циклус. Според нивните модели, ледената капа Барнс би можела целосно да исчезне во следните неколку векови.

Научниците, сепак, не можат прецизно да кажат кога би можело повторно да започне следното глацијално ширење во услови на зголемени концентрации на стакленички гасови. Студијата не значи дека човештвото го спречило секое идно ледено доба засекогаш, туку дека затоплувањето го прекинало процесот на ширење на ледот што, според авторите, започнал пред околу 2.000 години.