Длабоко под Апенините се одвива огромен геолошки процес што човечкото око не може да го види, но може да помогне да се објасни зошто овој дел од Италија и денес е сеизмички активен.

Новото истражување покажува дека долниот дел од Земјината кора се одвојува од горните слоеви и постепено се спушта кон мантежот. Процесот се нарекува деламинација, а научниците сметаат дека токму тој е главниот геодинамички двигател на денешната тектоника и сеизмичност долж Апенините.

Студијата, предводена од геологот Стефано Тавани од Универзитетот во Фиренца, е објавена на 7 септември 2026 година во научното списание „Communications Earth & Environment“. Во истражувањето учествувале научници од Универзитетот во Фиренца, Националниот истражувачки совет на Италија, Универзитетот „Сапиенца“ во Рим, Универзитетот во Пиза, Националниот институт за геофизика и вулканологија (ИНГВ) и други институции.

Што се случува под Апенините?

Апенините се протегаат низ голем дел од Италијанскиот Полуостров и се резултат на исклучително сложена тектоника. Во поширокиот медитерански регион се судираат и поместуваат различни тектонски структури, а Африканската Плоча со милиони години се движи кон север.

Досега голем дел од објаснувањето за активноста на Апенините се темелеше на субдукцијата – процес при кој една тектонска плоча се подвлекува под друга и навлегува подлабоко во Земјата.

Новото истражување покажува дека денес приказната е посложена.

Истражувачите ги комбинирале податоците од сеизмичките записи со мерења на движењето на Земјината кора добиени преку сателитски системи и геодетски мерења, како и со геолошки податоци. Така добиле модел според кој долниот дел од кората се одвојува од горниот и тоне кон мантежот.

Научниците овој процес го опишуваат како своевидно „отворање патент“ во длабочината на Земјата – долната кора се одвојува долж подвижна зона, односно своеобразна „шарка“, која постепено мигрира низ Апенинскиот систем.

Зошто ова има врска со земјотресите?

Еден од најинтересните резултати на студијата е што деламинацијата може да објасни зошто во релативно блиски делови од Апенините се појавуваат различни видови деформации.

Во некои области кората се растегнува, додека во други се набива. Истражувачите покажуваат дека овие навидум спротивставени процеси можат да бидат поврзани со миграцијата на длабоката зона на одвојување.

Тоа е важно и за разбирањето на земјотресите во Италија. Апенините се едно од сеизмички активните подрачја на земјата, а новиот модел нуди објаснување како длабоките движења во Земјината кора можат да ја одржуваат активната деформација и сеизмичноста и откако класичниот процес на субдукција веќе влегува во доцна фаза.

Не станува збор за нагло „цепење“ на Италија

Иако насловите за „цепење на Земјата“ звучат драматично, процесот не се случува ненадејно и не значи дека Италија ќе се распадне.

Станува збор за исклучително бавна геолошка промена што се одвива во временски размери од милиони години. Самата студија го разгледува процесот како дел од долгорочната еволуција на Апенините, а не како ненадеен настан што претставува непосредна опасност за населението.

Според Тавани, сегашната фаза на овој процес е дел од многу подолг тек на субдукција, судир и конечно одвојување на длабоките делови од литосферата.

Претходно објавено истражување на кое учествувал и Тавани исто така го опишува преминот од субдукција, преку континентален судир, кон деламинација во Апенинскиот систем. Тој процес започнал пред милиони години и е дел од долготрајната геолошка еволуција на регионот.

Процес што се движи низ Апенините

Особено интересно е што деламинацијата не се одвива како едно статично „одвојување“ под целата планина. Според моделот на истражувачите, зоната на одвојување мигрира низ системот и со тоа ја пренесува активната деформација.

Токму ова може да помогне да се објасни зошто Апенините денес истовремено покажуваат растегнување, набивање и вертикални движења на Земјината кора.

Истражувањето опфаќа голем дел од Апенинскиот систем и комбинира повеќе независни извори на податоци, наместо да се потпира само на сеизмичките записи.

Може ли истото да се случува и на други места?

Авторите сметаат дека нивниот модел не мора да биде ограничен само на Италија.

Апенините се пример за таканаречен зрел систем на субдукција што постепено преминува во друга фаза. Затоа истражувањето може да биде корисно и за разбирање на други региони во светот каде што се одвиваат слични процеси на повлекување на субдукцијата, судир и деламинација.

За геолозите, Апенините така стануваат природна лабораторија за проучување на тоа што се случува длабоко под планинските венци кога долгите циклуси на движење на тектонските плочи влегуваат во доцна фаза.

И додека на површината Италија продолжува да изгледа како стабилен дел од европскиот континент, километри под нозете се одвива процес што трае милиони години – и кој може да објасни зошто земјата и понатаму се движи.