Македонските граѓани наскоро ќе треба да исполнат уште еден услов пред да патуваат во поголемиот дел од Европа. Од 2027 година се очекува да започне примената на Европскиот систем за информации и одобрување патувања (ETIAS), кој ќе бара претходна електронска регистрација и плаќање надомест од 20 евра за повеќето патници.

Тоа не значи дека ќе им биде потребна виза за краткорочен престој. Безвизното патување ќе остане, но пред заминувањето ќе мора да се добие електронско одобрение. Системот ќе се однесува на државјани на земји што имаат безвизен режим со Европската Унија, меѓу кои е и Северна Македонија.

Според најавите на европските институции и националните власти на земјите членки, почетокот на примената е планиран за 2027 година. Точниот датум сè уште не е објавен. Европската Унија најавува дека ќе го соопшти неколку месеци пред активирањето на системот.

Што е ETIAS и кој ќе треба да го користи?

ETIAS е електронско одобрение за патување, а не виза. Ќе биде задолжително за државјаните на земји што можат да патуваат без виза во 30 европски земји, вклучувајќи ги државите од Шенген-зоната и Кипар. Тоа значи дека македонските граѓани со важечки биометриски пасош и понатаму ќе можат да патуваат без да вадат шенген-виза за краток престој, но ќе мора претходно да поднесат електронска пријава и да добијат одобрение.

Пријавувањето ќе се врши преку официјалната интернет-страница на ETIAS или преку мобилната апликација. Во формуларот ќе се внесуваат лични податоци и информации од пасошот, а за плаќањето ќе биде потребна платежна картичка.

Надоместот ќе изнесува 20 евра. Од плаќање ќе бидат ослободени лицата помлади од 18 години и постарите од 70 години, како и одредени членови на семејства на државјани на ЕУ што ги исполнуваат пропишаните услови. Важно е да се знае дека ослободувањето од плаќање не значи автоматски и ослободување од обврската за добивање ETIAS-одобрение.

Едно одобрение ќе важи до три години

Откако ќе биде одобрена пријавата, ETIAS ќе биде електронски поврзан со пасошот на патникот. Одобрението ќе важи најмногу три години или до истекот на важноста на пасошот – зависно од тоа кој рок ќе настапи прв. Ако во меѓувреме граѓанинот извади нов пасош, ќе мора повторно да поднесе барање за ETIAS.

Во периодот на важноста, одобрението ќе овозможува повеќекратни патувања, но и понатаму ќе важи правилото за краткорочен престој: најмногу 90 дена во кој било период од 180 дена.

Тоа значи дека 20 евра нема да се плаќаат при секое преминување на границата, туку при секое ново барање за одобрение. Сепак, добиениот ETIAS не гарантира автоматски влез во земјата. Конечната одлука и понатаму ќе ја носат граничните службеници, кои ќе проверуваат дали патникот ги исполнува условите за влез.

EES веќе функционира: Што е разликата?

ETIAS е поврзан со уште еден европски систем – Системот за влез и излез (EES), кој веќе се применува на надворешните граници на Шенген-зоната. Двата система имаат различна функција. EES служи за дигитално евидентирање на влезовите и излезите на државјани на земји надвор од ЕУ кои патуваат на краток престој. Со него, традиционалното удирање печати во пасошите се заменува со електронска евиденција, а при регистрацијата се собираат и биометриски податоци, како фотографија од лицето и отпечатоци од прстите.

Постепеното воведување на EES започна во октомври 2025 година, а системот стана целосно оперативен на 10 април 2026 година. ETIAS, од друга страна, ќе мора да се добие пред патувањето. Додека EES ја евидентира граничната контрола, ETIAS однапред проверува дали патникот може да добие одобрение за патување.

Што конкретно ќе се промени за македонските граѓани?

За туристичко, приватно или деловно патување со краток престој во земјите што го применуваат системот, македонските граѓани ќе треба да имаат важечки пасош и одобрение ETIAS. Системот нема да им даде право на вработување или долгорочен престој во Европската Унија, ниту ќе ги промени постојните правила за дозволениот престој. За тоа и понатаму ќе важат посебните процедури и услови.

Пријавите, според информациите на ЕУ, најчесто ќе се обработуваат за неколку минути, но во одредени случаи проверката може да трае подолго. Затоа се препорачува одобрението да се побара навреме, пред купување билети и резервирање сместување.

Внимавајте на лажни страници – засега не треба да плаќате

Иако надоместот од 20 евра е утврден, системот сè уште не е активен и во моментов не се примаат пријави. Тоа значи дека македонските граѓани засега не треба да поднесуваат барања, да плаќаат или да испраќаат лични податоци преку страници што тврдат дека нудат ETIAS-одобрение.

Кога системот ќе започне со работа, пријавувањето ќе биде достапно преку официјалната страница на Европската Унија и официјалната мобилна апликација. Дополнителни трошоци може да наплаќаат посреднички агенции, но основниот надомест за самостојно поднесување пријава е 20 евра. Новите правила се дел од пошироката стратегија на ЕУ за модернизација на граничните контроли и подобра проверка на патниците. За македонските граѓани, најважно е да знаат дека безвизното патување останува, но ќе бара уште еден административен чекор пред тргнување.

Редакциска забелешка: Го задржав рокот 2027 од текстот што го испрати, но го формулирав како планиран почеток, а не како фиксен датум. Официјалната страница на ЕУ потврдува дека ETIAS сè уште не е активен и дека датумот ќе биде објавен однапред.

Исто така, важно е да се нагласи дека лицата под 18 и над 70 години се ослободени од надоместот, но не и автоматски од самата обврска за одобрение.