Украина и натаму во голема мера се потпира на американската воена технологија, разузнавачките податоци и клучните одбранбени системи, иако Европа презеде поголем дел од финансискиот товар за поддршка на Киев. Зголемените тензии меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и украинскиот претседател Володимир Зеленски повторно го отворија прашањето дали Украина може да продолжи да се брани без поддршката од Вашингтон, анализира Си-ен-ен.
Трамп го критикуваше Зеленски поради, според него, недоволната подготвеност за преговори за завршување на војната, додека Киев го обвини Вашингтон дека ограничува клучна воена помош. Во меѓувреме, руските напади продолжуваат, а украинските власти предупредуваат дека прекините или ограничувањата на американската поддршка создаваат сериозни проблеми.
Според аналитичарите, Вашингтон има три главни инструменти за влијание врз Украина: економската поддршка, воените испораки и политичките одлуки. Евентуалното дополнително повлекување на американската поддршка би можело да има сериозни последици, но тоа не значи нужно и целосен слом на украинскиот отпор.
Европа презеде поголем дел од финансискиот товар
Администрацијата на Доналд Трамп на почетокот на 2025 година престана да одобрува нови пакети помош за Украина. Сепак, дел од американското оружје нарачано за време на мандатот на неговиот претходник Џо Бајден продолжи да пристигнува во земјата, иако многу од претходните договори во меѓувреме беа исполнети.
Според податоците на германскиот Институт за светска економија во Кил, кој ја следи меѓународната помош за Украина, САД од почетокот на руската инвазија во полн обем во 2022 година ѝ обезбедиле на Украина најмалку 131,5 милијарди долари помош. Со тоа останале нејзиниот најголем поединечен донатор.
Европската Унија и нејзините земји-членки, според истите податоци, обезбедиле најмалку 228,5 милијарди долари помош. Меѓу земјите од ЕУ што издвоиле најмногу воена помош се Германија, Данска, Холандија и Шведска. Значаен придонес дале и Обединетото Кралство и Норвешка.
Дел од европската поддршка се реализира преку купување американско оружје што европските држави потоа ѝ го испорачуваат на Украина. Но и овие трансфери зависат од одобрението на американското Министерство за одбрана, што му остава на Вашингтон можност да влијае врз испораките.
Недостигот од ракети „Патриот“ ја зголемува ранливоста на Украина
Еден од најголемите проблеми на украинската противвоздушна одбрана е недостигот од пресретнувачки ракети за системите „Патриот“, кои се меѓу ретките средства способни да пресретнуваат балистички ракети.
Зеленски предупреди дека доцнат испораките на ракети што веќе биле договорени. Според него, Украина во критичен момент останала без дел од муницијата неопходна за одбрана од руските балистички напади.
За време на еден од неодамнешните руски напади врз Киев не била пресретната ниту една балистичка ракета. Тоа укажува дека залихите на пресретнувачи за системите „Патриот“ можеби биле исцрпени или критично намалени.
Зеленски порача дека на Украина ѝ е потребна поконкретна поддршка од сојузниците, вклучително и испорака на понапредни ракети и продолжување на санкциите против Русија.
Аналитичарите, сепак, оценуваат дека долготрајната блокада на набавката на американско оружје би можела да им наштети и на американските одбранбени компании. Поради тоа, не сметаат дека таквите ограничувања нужно би останале на сила подолг период.
Разузнавачките податоци и сателитските врски се клучни
Иако американската финансиска помош е намалена, Украина и натаму силно се потпира на американските разузнавачки податоци и технолошки системи. Меѓу нив се противракетните системи „Патриот“, сателитската комуникациска инфраструктура „Старшилд“, наменета за воени корисници, и напредните технологии за предупредување од ракетни напади.
Макс Бергман, директор на програмата за Русија во вашингтонскиот Центар за стратешки и меѓународни студии, смета дека европските држави немаат соодветни замени за некои од овие американски капацитети. Тој посочува дека европските земји со децении се потпирале на САД, наместо да развиваат сопствени системи.
Според Бергман, продолженото прекинување на американската поддршка би можело да има тешки последици за Украина, меѓу кои поголеми економски штети, повеќе цивилни жртви и дополнително раселување на населението. Сепак, тој се сомнева дека таквиот развој на настаните сам по себе би ја скршил волјата на Украинците да продолжат да се борат.
Зеленски претходно соопшти дека Украина во неколку наврати не добила американски разузнавачки предупредувања за можни балистички напади. Според украинските претставници, поради тоа некои руски напади ги погодиле целите без вообичаеното навремено предупредување на населението, што можело да придонесе за поголем број цивилни жртви.
Американскиот Стејт департмент и Трамп ги отфрлија тврдењата дека Вашингтон ја ограничил размената на разузнавачки податоци. Зеленски подоцна изјави дека размената повторно функционира.
Неизвесност околу системот „Старшилд“
Украинското Министерство за одбрана соопшти дека повторно е воспоставен целосниот пристап до системот „Старшилд“. Сепак, не беше веднаш јасно дали промените се почувствувале во сите делови на земјата.
Според украинските претставници, ограничувањата на брзината и користењето на сателитските комуникации го попречувале работењето на пресретнувачките беспилотни летала и ги отежнувале воените операции на делови од фронтот.
Трамп и високи претставници на неговата администрација негираа дека наредиле ограничување на украинскиот пристап до системот, но не понудија јасно објаснување за случувањата.
Илон Маск, сопственик на „Старлинк“ и „Старшилд“, исто така ги отфрли тврдењата дека самостојно донел таква одлука. Тој изјави дека за ограничувањата одлучува американската војска, а конечниот збор го има претседателот на САД.
Експертите предупредуваат дека секој нов прекин или ограничување на американските системи би можел краткорочно сериозно да ги ослабне украинските одбранбени способности. На подолг рок, европските држави би можеле да ги зголемат инвестициите во сопствени технологии за да ја намалат зависноста од Вашингтон.
Бергман истакна дека Украина плаќа за дел од американските услуги и оружје, па не станува збор исклучиво за бесплатна помош. Според него, неизвесноста околу испораките ја доведува во прашање и сигурноста на САД како снабдувач со одбранбена опрема и технологија.
Затегнатите односи меѓу Вашингтон и Киев ѝ одат во прилог на Москва
Спорот меѓу Вашингтон и Киев има последици што ја надминуваат воената помош. Аналитичарите предупредуваат дека руското раководство би можело да заклучи оти продолжувањето на војната со текот на времето ќе ја ослабне решителноста на европските сојузници на Украина.
Тензиите дополнително се зголемија по низа потези на администрацијата на Трамп поврзани со Русија, вклучително и одложување или ублажување на одредени санкции пред нивното стапување во сила, како и договор што ѝ овозможува на Русија да извезува дизел-гориво. Москва, во меѓувреме, не се откажа од своите широки барања за завршување на војната.
Натија Сескурија, виша истражувачка за Русија и Евроазија во британскиот Кралски институт за одбранбени и безбедносни студии (РУСИ), оцени дека американскиот притисок врз Киев може да ја наведе Москва да верува дека европската поддршка за Украина постепено ќе ослабне.
Сличен став има и Џон Лоф, раководител за меѓународни партнерства во Центарот за нови евроазиски стратегии. Според него, актуелните случувања уште повеќе ги нагласуваат разликите меѓу американската и европската политика кон војната.
Цените на горивата дополнително ги оптоваруваат односите
Трамп го поврза ублажувањето на санкциите со ослободувањето на американскиот државјанин Стивен Хабард, кој бил притворен во Русија, иако претходно тврдеше дека Вашингтон не ѝ дал ништо за возврат на Москва за неговото ослободување.
Дел од тензиите би можеле да се намалат по американските меѓуизбори, сметаат некои аналитичари. Сепак, прашањето за цените на горивата и непопуларноста на војната со Иран би можеле и натаму да ја оптоваруваат администрацијата на Трамп.
Лоф смета дека украинските напади врз руските рафинерии за нафта дополнително ги влошуваат односите со американскиот претседател. Според него, тие напади му даваат на Трамп можност одговорноста за растот на цените на горивата да ја префрли врз Украина, наместо да се фокусира на последиците од војната со Иран.
Може ли Украина да продолжи без американска помош?
Од почетокот на руската инвазија, Украина го зголеми сопственото производство на оружје, додека Европа презеде поголем дел од финансирањето и воената поддршка. Овие фактори му овозможуваат на Киев да продолжи со одбраната и покрај намалената американска помош.
Сепак, замената за американските разузнавачки капацитети, напредните противракетни системи и сателитските комуникации не може да се обезбеди преку ноќ. Новите ограничувања би можеле да доведат до поголеми загуби, послаба заштита на градовите и потешки услови на фронтот.
Заклучокот на аналитичарите е дека намалувањето на американската поддршка не значи нужно непосреден прекин на украинскиот отпор, но може значително да ја зголеми цената на продолжувањето на војната. Долгорочната способност на Киев да се брани ќе зависи и од тоа колку брзо европските држави ќе можат да ги надоместат клучните американски воени и технолошки капацитети.
