Украина би можела да се соочи со исклучително сложена задача, организирање претседателски избори додека земјата сè уште е во војна со Русија. Претседателот Володимир Зеленски изјави дека е подготвен за избори доколку САД и европските сојузници можат да гарантираат безбедност за гласањето.
Но, патот до избори е полн со сериозни безбедносни, правни и логистички проблеми. Украина последен пат одржа претседателски избори во 2019 година. Откако Русија ја започна целосната инвазија во февруари 2022 година, во земјата е на сила воена состојба, која во моментов не дозволува одржување избори.
Безбедноста е првата голема пречка
Борбите се водат долж фронт долг повеќе од 1.200 километри, а руските дронови и ракети редовно ги погодуваат и градовите далеку од линијата на фронтот. Дополнителен проблем е оштетената енергетска инфраструктура, што би можело да го отежне функционирањето на изборната администрација и гласачките места.
Политичкиот аналитичар Володимир Фесенко смета дека најмалку воздушен прекин на огнот би бил неопходен како прв чекор кон организирање избори. Според него, Украина би морала практично од почеток да воспостави правна рамка, од правила и процедури до конкретен временски рок. За тоа, според неговата проценка, би биле потребни околу шест месеци.
Каде се милионите гласачи?
Еден од најголемите проблеми е што милиони украински граѓани денес не живеат таму каде што живееле во 2019 година. Повеќе од 4,4 милиони Украинци имале привремен статус на заштита во Европската унија кон крајот на јуни. Тоа би значело дека Киев би морал да организира стотици избирачки места низ Европа.
Во самата Украина има речиси четири милиони внатрешно раселени лица, додека околу еден милион луѓе служат во украинските одбранбени сили. Гласањето на фронтот би било особено ризично поради постојаната закана од дронови и артилериски напади.
Дополнителен проблем се териториите под руска окупација. Украинските власти проценуваат дека од 2024 година околу 4,5 милиони полнолетни Украинци останале зад линиите на руската контрола. Русија контролира околу 19 отсто од украинската територија, а Киев смета дека евентуалното организирање руски избори на окупираните територии би било незаконско.
А што ако изборите сепак се одржат?
Според анкетите наведени во анализата на Ројтерс, Зеленски и понатаму би бил еден од главните кандидати, иако неговата поддршка е значително пониска од почетокот на војната. Како сериозни потенцијални ривали се издвојуваат Валериј Залужни, поранешен врховен командант на украинската армија и амбасадор во Велика Британија, и Кирило Буданов, поранешен шеф на военото разузнавање.
Во последните месеци во анкетите се појавува и Михаило Федоров, поранешен министер за одбрана, чие разрешување предизвика редок бран протести во Украина за време на војната. Според една анкета на SOCIS, Зеленски би имал околу 22 отсто, Залужни 21 отсто, а Федоров 13 отсто во првиот круг. Тоа отвора можност за исклучително неизвесен втор круг.
Главното прашање
Најголемата дилема, сепак, не е само кој би победил, туку дали воопшто може да се организираат слободни и безбедни избори во земја која сè уште е под ракетни и дронски напади. За Киев, изборите би морале да бидат правно валидни, безбедни и достапни за милионите граѓани раселени во Украина, Европа и на окупираните територии. И токму затоа, дури и ако постои политичка волја, организирањето избори во воени услови би можело да трае со месеци.
