Бројот на случаи на морбили во Соединетите Американски Држави достигна ниво што не е забележано во последните 35 години.
Според Центрите за контрола и превенција на болести, CDC, во текот на 2025 година биле евидентирани 2.289 случаи на морбили. Таа бројка била надмината на 21 јули 2026 година, кога биле регистрирани 2.295 случаи, пишува ScienceAlert.
Последен пат кога САД имале поголем годишен број заболени било во 1991 година, кога биле регистрирани 9.643 случаи. Претходната година, во 1990, бројката достигнала 27.808 случаи.
„Проблем што сами го создадовме“
По почетокот на 90-тите, бројот на заболени значително се намалил. Во 1993 година биле регистрирани само 312 случаи, по препораката за втора доза вакцина и по воведувањето програми за вакцинација во училиштата.
Оттогаш, бројот на случаи на морбили останувал низок, сè до 2025 година.
Експертите за јавно здравје изразуваат сериозна загриженост. Минатата година од последици од болеста починале три лица. Во 2026 година засега нема регистрирани смртни случаи, но здравствените експерти предупредуваат дека со секој нов случај ризикот се зголемува.
„Трагично е што веќе во 2026 година, и тоа пред крајот на годината, го надминуваме вкупниот број случаи од 2025“, изјави Вилијам Мос, епидемиолог од Школата за јавно здравје „Блумберг“ при Универзитетот „Џонс Хопкинс“.
Со него се согласува и експертката за јавно здравје Џесика Стајер.
„Ова е проблем што сами го создадовме и кој целосно можеше да се спречи“, рече таа.
Што се морбили и како се шират?
Морбилите се исклучително заразна вирусна болест. Се шират преку воздух кога заразено лице кашла, кива или зборува.
Едно заразено лице може да го пренесе вирусот на до 18 други луѓе. За споредба, репродукцискиот фактор за грип е околу 2, а за SARS-CoV-2 до 4.
Кога вирусот ќе влезе во телото, прво се размножува во горните дишни патишта и белите дробови, а потоа преку имуните клетки стигнува до лимфните јазли и се шири низ организмот.
Симптомите вклучуваат висока температура, кашлица и црвен осип. Кај дел од заразените може да се развијат и компликации како воспаление на уво, воспаление на бели дробови, дијареја или енцефалитис, односно воспаление на мозокот што може да предизвика трајни оштетувања.
Пад на вакцинацијата и заборавена опасност
САД ги прогласија морбилите за искоренети во 2000 година, по децении работа во јавното здравство. Но, експертите предупредуваат дека тој напредок сега е загрозен.
„Гледаме како тој напредок исчезнува. Тоа е поразително за децата во нашата земја“, изјави Стајер.
Во тешки случаи, морбилите може да доведат до хоспитализација, па дури и смрт. Според експертите, вакцинацијата останува најдобрата заштита.
Иако повеќето заедници во САД имаат пристап до вакцини, дел од родителите одлучуваат да не ги вакцинираат своите деца или ја одложуваат одлуката. Како причини се наведуваат замор од вакцинација, страв од несакани ефекти, недоверба во медицинските институции, како и верски или филозофски приговори.
Мос предупредува дека ниската вакцинација е долгорочен проблем, што се гледа и од возраста на заболените. Само 20 проценти од случаите се кај деца помлади од 5 години, околу 50 проценти кај постари деца, а 20 проценти кај возрасни над 20 години.
Морбилите можат да го „избришат“ имунитетот
Експертите сметаат дека еден од главните проблеми е колективниот заборав на тоа колку опасни биле морбилите пред воведувањето на вакцината во 1963 година.
„Успешните програми за вакцинација парадоксално самите се поткопуваат, бидејќи луѓето забораваат колку разорни можат да бидат болестите што вакцините ги спречуваат“, објаснува Мос.
Смртта не е единствениот ризик. Стајер предупредува дека и поблаг случај на морбили може да предизвика таканаречена „имунолошка амнезија“.
Тоа е состојба во која детето се опоравува од морбили, но неговиот имунолошки систем „заборава“ дел од одбраната што претходно ја изградил против други инфекции. За повторно обновување на изгубениот имунитет може да бидат потребни две до три години.
Како функционира вакцината?
Вакцината против морбили, која штити и од заушки и рубеола, позната како MMR вакцина, делува така што во телото внесува ослабени верзии на вирусите.
На тој начин имунолошкиот систем учи да ги препознае и да се бори против нив пред да дојде до вистинска инфекција.
Научните студии потврдуваат дека вакцината против морбили не предизвикува воспалителни болести на цревата ниту аутизам.
Најчести несакани реакции се болка, оток и црвенило на местото на убодот, а понекогаш и покачена температура. Во многу ретки случаи може да се јават фебрилни конвулзии или тешка алергиска реакција, но тие се значително поретки од сериозните компликации што може да ги предизвика самата болест.
Податоците покажуваат дека лицата кои примиле две дози вакцина се добро заштитени.
Предизвик за јавното здравство
Експертите предупредуваат дека САД се соочуваат со сериозен предизвик ако сакаат повторно да го задржат статусот на земја во која морбилите се искоренети.
Доколку преносот продолжи, ќе има заболувања, хоспитализации и смртни случаи што можеле да се спречат, предупредува Мос.
Проблемот не е само медицински, туку и системски. Епидемиите бараат големи финансиски средства, дополнителен персонал и го оптоваруваат јавноздравствениот систем, кој веќе има ограничени ресурси.
Во основата на кризата се ниската вакцинација, дезинформациите и нарушената доверба во здравствените институции.
„Родител кој одлучува да не го вакцинира своето дете верува дека носи исправна одлука“, вели Стајер.
Токму затоа, експертите сметаат дека враќањето на довербата во вакцините и јавното здравство ќе биде еден од најважните предизвици во борбата против новото ширење на морбилите.
