Берлинскиот процес ја докажа својата вредност со приближувањето на Западен Балкан кон Европската Унија и зајакнувањето на регионалната соработка, порачаа германскиот канцелар Фридрих Мерц и австрискиот канцелар Кристијан Штокер на самитот одржан во четвртокот во Милочер, во близина на Будва, Црна Гора.
Црна Гора со самитот на лидерите го заврши годинешното претседавање со Берлинскиот процес. На средбата учествуваа претставници на шесте земји од Западен Балкан и нивните европски партнери.
Берлинскиот процес беше започнат во 2014 година на иницијатива на Германија, како меѓувладина платформа за забрзување на европската интеграција на Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово, Северна Македонија и Србија, како и за зајакнување на соработката во регионот.
Мерц: Проширувањето е геополитички императив
На прес-конференцијата по самитот, Мерц ја поддржа интеграцијата на земјите од Западен Балкан во ЕУ, оценувајќи ја како „геополитички императив“. Истовремено, нагласи дека земјите од регионот мора да покажат политичка волја за спроведување реформи.
„Храбрите реформи, особено оние што се однесуваат на владеењето на правото, се задолжителен предуслов за каков било напредок“, рече Мерц.
Тој предупреди дека Западен Балкан не смее да стане простор во кој големите сили ќе се натпреваруваат за влијание, туку треба да продолжи по патот кон Европската Унија.
„Денес тоа е геополитички императив. Западен Балкан не смее да стане место каде што големите сили се натпреваруваат за влијание. Во наш заеднички интерес е патот на земјите од регионот неповратно да води кон Европската Унија“, изјави германскиот канцелар.
Како дополнителен аргумент за итноста на процесот ја посочи руската агресија врз Украина.
„Земјите од Западен Балкан ѝ припаѓаат на Европа, и географски и политички. Долго време тоа беше тема само за свечени говори, но во последните месеци конечно постигнавме конкретен напредок“, додаде тој.
Мерц истакна дека Берлинскиот процес веќе носи опипливи резултати во можностите за младите, поврзувањето на индустриските паркови, интеграцијата на телекомуникацискиот сектор, подобрувањето на условите за инвестиции и поддршката на стартап-компаниите.
Сепак, предупреди дека остануваат сериозни пречки.
„Дијалогот за нормализација, на пример меѓу Приштина и Белград, мора итно да излезе од ќор-сокакот. А и во Босна и Херцеговина е потребна храброст за да се спречи растечката поларизација и да се изградат мостови“, рече Мерц.
Австрија најавува фокус на младите и помирувањето
Австрија во 2027 година ќе го преземе претседавањето со Берлинскиот процес. Нејзиниот канцелар Кристијан Штокер оцени дека оваа иницијатива ја покажала својата вредност, бидејќи европската интеграција носи конкретни придобивки и пред формалното членство во Унијата.
Како приоритети на австриското претседавање ги најави младите, помирувањето и регионалната соработка.
„Следната генерација треба да има јасна европска перспектива. Сакаме да ги поврземе младите преку границите и да ги надминеме историските поделби. Регионот мора да напредува заедно, и меѓусебно и со Европската Унија – едното не може без другото“, рече Штокер.
Тој нагласи дека нема заедничка иднина без соочување со минатото и градење доверба меѓу општествата, за што се потребни политичка храброст, истрајност и конкретни чекори.
Штокер се заложи и за постепено интегрирање на земјите од Западен Балкан во единствениот европски пазар, вклучително и преку роамингот и Единствената област за плаќања во евра (СЕПА). Според него, билатералните спорови не треба да го блокираат процесот на проширување.
Црна Гора сака да стане членка на ЕУ до 2028 година
Мерц го поздрави напредокот на Црна Гора на европскиот пат и изрази надеж дека нејзините напори наскоро ќе дадат резултат.
„Црна Гора е на добар пат наскоро да ѝ се приклучи на Европската Унија, а другите треба да го следат нејзиниот пример“, рече тој.
Штокер порача дека Австрија силно ја поддржува Црна Гора во завршната фаза од процесот, оценувајќи дека нејзиното членство би било поттик за целиот регион и доказ за кредибилитетот на ЕУ.
Црногорскиот премиер Милојко Спајиќ изјави дека неговата земја сака да ги заврши пристапните преговори до крајот на 2026 година и да стане 28. членка на ЕУ до 2028 година. За тоа, сепак, е потребна согласност од сите земји-членки.
Црна Гора досега ги отворила сите преговарачки поглавја, а привремено затворила 21 од нив. Спајиќ изрази надеж дека во декември ќе бидат затворени и поглавјата 23 и 24, кои се однесуваат на правосудството и основните права, односно правдата, слободата и безбедноста.
Споровите со Хрватска остануваат на маса
Одговарајќи на прашање за отворените прашања меѓу Црна Гора и Хрватска, Спајиќ изјави дека верува оти тие можат да се надминат. Според него, нивното решавање е важно не само за европската интеграција на Црна Гора, туку и како порака дека помирувањето во регионот е можно.
Мерц рече дека за ова разговарал со хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ и изрази надеж дека преостанатите резерви на Хрватска ќе бидат разрешени.
„Уверен сум дека преостанатите забелешки на Хрватска можат да се разјаснат. Не сметам дека се толку значајни за да застанат на патот на членството на Црна Гора во Европската Унија“, рече германскиот канцелар.
Црногорската влада претходно донела одлуки за две од осумте отворени прашања со Хрватска. Одлучила да го преименува базенот што го носи името на ватерполистот Зоран Џими Гопчевиќ, кој бил чувар во логорот Морињ и бил обвинуван за малтретирање и злоупотреба на хрватски цивили и воени заробеници. Владата одобрила и спомен-плоча поставена на ѕидот кај влезот во објектот.
Базенот треба да го добие името на Петар Петровиќ Његош, црногорскиот владетел, поет и филозоф.
Хрватскиот премиер Пленковиќ ги поздравил одлуките на средбата со Спајиќ во четвртокот, оценувајќи дека станува збор за прашања на вредности и европски принципи, а не само за билатерални односи. Тој соопштил дека е постигнат и значителен напредок во прашањето за обесштетување на хрватските државјани затворени во црногорските логори.
Хрватска очекува и напредок во расветлувањето на судбината на 14 исчезнати лица, процесуирањето на воените злосторства, враќањето на училишниот брод „Јадран“, обесштетувањето на хрватските семејства погодени од експропријација во Црна Гора и решавањето на прашањето за разграничување.
Што значат изборите во Србија за европскиот пат?
На самитот се разговараше и за предвремените избори во Србија, закажани за 25 октомври. Штокер изрази надеж дека гласањето ќе биде слободно и независно.
Претседателката на српското Собрание, Ана Брнабиќ, која воедно ја извршува и функцијата претседателка на државата, испрати протестно писмо до претседателката на Европскиот парламент, Роберта Мецола. Во него го оспори составот на делегацијата на Европскиот парламент што треба да ги набљудува изборите, обвинувајќи ги европратениците за политичка пристрасност.
Посебно го критикуваше австрискиот европратеник Андреас Шидер, кој ја предводи делегацијата, како и нејзините членови, меѓу кои и хрватските европратеници Гордан Босанац и Сунчана Главак.
Штокер оцени дека овој потег не испраќа позитивен сигнал кон Европската Унија.
„Земјите од Западен Балкан треба да ги решаваат проблемите, а не да создаваат нови. Затоа многу критички гледаме на оваа мерка и се надеваме дека ќе видиме независни и слободни избори, како и свесност во Србија за одговорноста што ја има кон сопственото членство и кон земјите од Западен Балкан“, рече австрискиот канцелар.
Самитот во Црна Гора уште еднаш ја истакна разликата меѓу политичката поддршка за проширувањето на ЕУ и конкретните услови што земјите од регионот треба да ги исполнат. Додека европските лидери повикуваат на побрза интеграција, напредокот ќе зависи од реформите, регионалната соработка и решавањето на отворените спорови.
