Македонија ја пречекува зимата со предлог кризната состојба за снабдување со нафта и нафтени деривати да продолжи уште шест месеци. Зад собраниската постапка стои прашање што директно ги засега домашните буџети и стопанството: колку е заштитена земјата од нов ценовен или снабдувачки удар?

Предлогот предвидува постојниот рок, кој истекува на 20 октомври 2026 година, да биде продолжен до 20 април 2027 година. Собраниската Комисија за одбрана и безбедност на 14 октомври го проследи на натамошна постапка, по образложението на министерот за одбрана Владо Мисајловски. Причината е можноста од нарушување на снабдувањето со нафта и нафтени деривати на целата територија на државата.

Продолжувањето треба да овозможи институциите да ги задржат механизмите за навремена реакција при проблеми со испораките или значителни ценовни шокови на меѓународните пазари. Такво образложение Владата даде и при претходното продолжување на кризната состојба во јули.

Горивата веќе се сериозен трошок

Најнепосредната изложеност на граѓаните се гледа на бензинските станици. Според одлуката на Регулаторната комисија за енергетика од 13 октомври, еуросупер БС-95 чини 98,5 денари за литар, еуросупер БС-98 е 100,5 денари, а дизелот 97 денари. Бензините и дизелот со таа одлука не поскапеа, но останаа на истото ценовно ниво.

Тоа значи дека полнење резервоар со 50 литри дизел чини 4.850 денари, а со бензин БС-95, 4.925 денари. За семејствата што секојдневно патуваат со автомобил и за фирмите што зависат од транспорт, ова е тековен трошок.

Нафтениот притисок веќе бара и даночна интервенција. Во октомвриската пресметка на РКЕ се применуваат намалениот ДДВ од 10 отсто за дизелот и намалена акциза за четири денари по литар кај двата бензина и дизелот. Тоа покажува дека ублажувањето на цените веќе вклучува и откажување од дел од даночните приходи по литар гориво.

Снабдувањето е силно концентрирано кон Грција

Втората постојна ранливост е структурата на увозот. Според податоците од годишниот извештај на РКЕ за 2025 година, пренесени од еМагазин, од Грција пристигнале 86,71 отсто од увезените нафтени деривати. Од Бугарија биле увезени 9,28 отсто, од Албанија 2,07 отсто, а од Србија 1,45 отсто.

Ваквата концентрација значи дека Македонија е особено изложена на проблеми во главниот снабдувачки правец. Евентуален застој во испораките, транспортот или работата на добавувачите би создал потреба за брзо обезбедување дополнителни количества од други пазари. Тоа е структурен ризик што произлегува од податоците за увозот, дури и додека испораките се одвиваат редовно.

Притисокот може да се пренесе и врз храната и услугите

Изложеноста на нафтени шокови продолжува надвор од бензинските станици. Дизелот е трошок за превозниците, земјоделската механизација и доставата на производи. Ново поскапување би можело да ги зголеми трошоците за производство и дистрибуција и да создаде дополнителен притисок врз крајните цени.

Колкав дел од таквиот трошок би се пренел врз потрошувачите зависи од компаниите, конкуренцијата и времетраењето на поскапувањето. Затоа не може секое поскапување на храната да се припише на нафтата, но горивото останува важен канал преку кој надворешните шокови стигнуваат до домашниот пазар.

Она со што Македонија веќе се соочува се тековните трошоци за гориво, потребата од даночни мерки за нивно ублажување и силната концентрација на увозот кон еден пазар. Евентуални прекини во испораките би биле дополнителен удар врз оваа постојна изложеност.

За граѓаните и компаниите, затоа, клучно е продолжувањето на кризната состојба да биде придружено со јасни информации за расположливите резерви, алтернативните извори на снабдување и мерките што би се активирале при ново нарушување на пазарот.