Кој европски град најдобро се подготвува за потопла иднина? Одговорот ќе биде познат на 8 октомври, кога Европската комисија ќе ги прогласи победниците на наградите „Европска зелена престолнина“ и „Зелен лист“ за 2028 година.

Во трката останаа осум градови, откако независно жири ги намали 27 прифатливи пријави на финалисти. Меѓу нив има пет кандидати за главната титула „Европска зелена престолнина“ и три помали градови кои се натпреваруваат за наградата „Зелен лист“.

Интересно е што дури три од осумте финалисти се од Шпанија – Сарагоса, Бенидорм и Чиклана де ла Фронтера.

Пет градови за главната титула

За „Европска зелена престолнина“ се натпреваруваат Алборг во Данска, Биелско-Бјала во Полска, Кошице во Словачка, Порто во Португалија и Сарагоса во Шпанија. Наградата е наменета за градови со повеќе од 100.000 жители кои покажуваат мерлив напредок во решавањето на еколошките проблеми, но и во подобрувањето на квалитетот на животот на населението.

За „Зелен лист“, пак, се избрани Бенидорм и Чиклана де ла Фронтера во Шпанија и Естареха во Португалија. Оваа категорија е наменета за градови со меѓу 20.000 и 100.000 жители.

Победниците ќе бидат прогласени на 8 октомври во Гимараеш, Португалија, градот кој ја носи титулата „Европска зелена престолнина“ во 2026 година. Бидејќи наградите се доделуваат повеќе од една година однапред, победничките градови добиваат време да подготват проекти, јавни програми и настани за годината во која ќе ја носат титулата.

Не се гледа само колку паркови има еден град

Европската унија ги оценува кандидатите во седум области. Меѓу нив се квалитетот на воздухот и водата, заштитата на природата и биодиверзитетот, зелените површини, управувањето со отпадот и бучавата, намалувањето на емисиите и подготвеноста за климатски ризици како поплави и екстремни горештини.

Тоа значи дека „зелен град“ не е само град со многу дрвја и паркови. Жирито оценува дали градот системски ја менува инфраструктурата и начинот на кој функционира за да стане поотпорен на климатските промени.

Сарагоса, на пример, добила високи оценки за биодиверзитетот и зелените површини. Градот ги поврзува парковите, речните брегови, мочуриштата, уличните дрвја и околните природни подрачја во поширока мрежа која им овозможува на животните полесно да се движат, а истовремено може да помогне и во намалување на ризикот од поплави.

Порто, пак, се издвојува со управувањето со водите и подготовките за потопла и понепредвидлива клима. Во изминатата деценија градот работел на обновување на коритото и бреговите на реката Рио Тинто, изградил нови паркови кои можат да задржат дождовница при обилни врнежи и започнал да користи прочистена отпадна вода за земјоделско наводнување и чистење на улиците.

Бенидорм покажува дека и бетонскиот град може да стане позелен

Еден од поинтересните примери е Бенидорм, туристички град кој во последните години значително го зголемил бројот на зелените површини во урбаното ткиво. Од 2012 година, јавните градини во градот се прошириле од околу 350.000 квадратни метри на повеќе од 1,5 милиони квадратни метри, додека бројот на дрвја речиси се зголемил за четири пати. Според податоците наведени во кандидатурата, денес 92 отсто од жителите живеат на најмногу 300 метри од јавна зелена површина.

Токму ваквите примери покажуваат дека адаптацијата на градовите кон потопла клима не мора секогаш да значи изградба на огромни нови паркови. Понекогаш станува збор за постепено претворање на улици, покриви, јавни простори и запоставени површини во места кои можат да обезбедат сенка, да ја задржуваат водата и да го намалат ефектот на урбаните топлински острови.

Европа сè повеќе го враќа зеленилото во градовите

Овие промени веќе се гледаат и надвор од осумте финалисти. Во Барселона, дел од улиците се затворени за транзитен сообраќај и претворени во паркови и пешачки простори, со идеја зеленилото и јавниот простор повторно да станат дел од секојдневниот градски живот.

Во Милано, проектот „Вертикална шума“ покажа друг начин за внесување зеленило таму каде што нема доволно простор за класични паркови. Двете станбени кули имаат повеќе од 21.000 дрвја и грмушки распоредени на терасите, создавајќи вертикален зелен простор во густо изграден дел од градот.

Во Бреда, Холандија, промената се одвива со силно учество на локалната заедница. Бетонските плочки се заменуваат со трева, цветни насади и дрвја, а зеленило се додава и на покривите на домовите и училиштата. Денес околу 60 отсто од површината на Бреда е зелена, а долгогодишните напори придонеле градот во 2025 година да стане првиот „Национален парк град“ во Европската унија.

Зелен град не значи само повеќе дрвја

Минатогодишните и претходните победници покажуваат дека критериумите се многу пошироки. Хајлброн во Германија ја доби титулата „Европска зелена престолнина“ за 2027 година, меѓу другото, поради резултатите поврзани со квалитетот на воздухот и водата, намалувањето на бучавата и отпадот.

Токму затоа, осумте финалисти нема да се натпреваруваат само со бројот на засадени дрвја. Ќе треба да покажат колку нивните политики навистина го менуваат градот – од начинот на кој се управува со водата и отпадот, до тоа како се намалуваат емисиите и како се штитат жителите од сè почестите топлотни бранови и поплави.

Победникот во категоријата „Европска зелена престолнина“ ќе добие 600.000 евра за реализација на еколошки проекти, додека победниците на „Зелен лист“ ќе добијат по 200.000 евра за зелени проекти и јавни активности. Одлуката ќе биде објавена на 8 октомври. Тогаш ќе стане јасно кој град успеал најубедливо да покаже дека зелената трансформација не е само убав додаток на градот, туку начин тој да стане поотпорен, поздрав и попријатен за живеење.