Антибиотиците ја променија современата медицина и овозможија лекување инфекции кои некогаш биле смртоносни. Но, нивната ефикасност е сè повеќе загрозена од бактериите што развиваат отпорност кон лековите наменети да ги уништат. Антимикробната резистенција е поврзана со околу 35.000 смртни случаи годишно во Европската Унија, а нејзиното влијание врз здравјето е споредливо со комбинираниот товар од грипот, туберкулозата и ХИВ/СИДА-та.
„Отпорноста на антибиотиците значи дека бактериите повеќе не можат да се лекуваат со лековите што вообичаено ги користиме за нивно лекување“, изјави за „Еуроњуз“ Фиона Волш, професорка на Универзитетот Мејнут во Ирска, чие истражување се фокусира на отпорноста на бактериите кај луѓето, животните и во животната средина.
За пациентите заразени со бактерии отпорни на повеќе видови лекови, последиците можат да бидат особено сериозни. Лекарите понекогаш мора да комбинираат неколку антибиотици за да ја третираат инфекцијата, но во одредени случаи ниту таквата терапија не успева.
„За жал, некои луѓе ќе починат“, предупреди Волш.
Прогнозите се загрижувачки. Студија објавена во медицинското списание „Лансет“ предвидува дека бактериската антимикробна резистенција би можела директно да предизвика 39 милиони смртни случаи во светот во периодот од 2025 до 2050 година.
Како се шират бактериите отпорни на антибиотици?
Прекумерната употреба на антибиотици кај луѓето, нивната примена кај животните, несоодветните санитарни услови и загадувањето на животната средина придонесуваат за ширењето на отпорноста. Бактериите, како и генетскиот материјал што им овозможува да преживеат изложеност на антибиотици, можат да се пренесуваат меѓу луѓето, животните и животната средина.
Токму затоа научниците сè повеќе го применуваат пристапот „Едно здравје“ (One Health), кој тргнува од сознанието дека здравјето на луѓето не може да се одвои од здравјето на животните и состојбата на животната средина. Овој пристап подразбира координирани мерки во здравството, ветеринарството, земјоделството и заштитата на животната средина, наместо проблемот да се третира само како прашање на болниците и медицинската терапија.
Вакцините можат да ја намалат потребата од антибиотици
Според Волш, постојат повеќе начини за борба против бактериите и заштита од инфекции, а решението не се сведува само на развој на нови антибиотици. Вакцините можат да спречат дел од инфекциите и со тоа да ја намалат потребата од антибиотска терапија. Светската здравствена организација проценува дека подобрата употреба на вакцините би можела да ја намали глобалната потрошувачка на антибиотици за 2,5 милијарди дози годишно.
Важна е и грижата за општото здравје, особено кај постарите лица и луѓето со ослабен имунолошки систем, кај кои инфекциите можат да предизвикаат потешки последици и да бараат антибиотски третман.
Волш потсетува и дека не сите бактерии се штетни. Напротив, голем број од нив се неопходни за нормално функционирање на организмот – во цревата, на кожата и во усната празнина.
„Ни требаат бактерии за да живееме. Ни требаат во цревата, на кожата и во устата. Тие се навистина важни“, објасни таа, предупредувајќи дека прекумерната употреба на антибиотици и средства за дезинфекција може да ја наруши природната одбрана на организмот.
Решението не е само во новите лекови
Развојот на нови антибиотици останува важен, но според Волш, неопходен е поширок пристап. Меѓу мерките што треба да се земат предвид се вакцините, подоброто пречистување на отпадните води и подобрувањето на здравствената заштита на животните во целиот синџир на производство на храна.
Борбата против антимикробната резистенција, според тоа, не е само задача на лекарите и фармацевтската индустрија. Таа бара промени во начинот на користење на антибиотиците, во земјоделството и сточарството, како и во управувањето со отпадот и загадувањето.
