Кој е одговорен? Што направила инспекцијата? Зошто институцијата молчи? За „Картон револуција“, овие прашања се почеток на акција. Движењето од Тузла ја претвора неправдата во јавно прашање, а потоа настојува тоа прашање да стигне до службеникот, директорот или политичарот што треба да одговори.
Неговите најпрепознатливи лица се Ади Селман, политиколог, и Недим Мусиќ, магистер по физичко образование и спорт. Во интервју за „Урбан магазин“, основачите објаснуваат дека формално се регистрирани како невладина организација, но своето дејствување го разбираат како движење против корупцијата, неправдата и национализмот што го нарекуваат измислен. Од локални акции во Тузла, изградиле мрежа на поддржувачи низ Босна и Херцеговина.
Револт што добил организација
Според Селман, кој за БХРТ ја раскажува историјата на движењето, „Картон револуција“ настанала кон крајот на 2020 година, по локалните избори. Разочарувањето било конкретно: партиите во кампањата ветувале промени и се напаѓале меѓусебно, а по изборите влегувале во коалиции и продолжувале по старо.
Нивниот одговор бил организирање надвор од постојните партиски структури. Во истото интервју, Селман го опишува движењето како непартиско, насочено кон правото на достоинствен живот и зачувување на храната, водата и воздухот.
Тука е и политичката суштина на нивниот пристап: од институциите се бара да работат во интерес на граѓаните што ги финансираат. Незадоволството добива барање, барањето добива адреса, а молкот станува повод за дополнителен притисок.
Мамографот како мерка за успех
Една од раните кампањи се однесувала на мамографите во Домот на здравјето во Тузла.
Во билтенот на проектот „Поддршка на граѓаните во борбата против корупцијата“ од 2021 година се документирани 20 акции на „Картон револуција“, меѓу кои улични настапи, петиција и прес-конференција. Според извештајот, кампањата придонела за активирање на постојните мамографи, кои не работеле во 2020 година, и за иницирање набавка на нов апарат. Информации за сомнежи за неправилности биле доставени и до обвинителството на Тузланскиот кантон.
Тоа е резултат што може да се разбере без големи политички зборови: дали жената може да добие преглед во јавната здравствена установа или мора да бара друга можност и да плаќа приватно.
Случајот покажува и зошто нивниот активизам привлекува внимание. Зад општото прашање за корупцијата стои секојдневна последица — здравствена услуга што граѓаните не ја добиваат.
Шумите и реките како јавен интерес
Заштитата на природата станала еден од главните правци на нивното дејствување. Особено се ангажирале околу планината Коњух, каде што барале посилна контрола врз изнесувањето дрвна маса.
Порталот „Снага локалног“, во профил објавен во ноември 2024 година, ги наведува контролата на документацијата за транспорт на дрва и иницијативите за рампи и видеонадзор меѓу резултатите на нивната кампања. Во тогашното интервју, Селман нагласува дека дел од мерките сè уште биле во завршна фаза.
Нивниот пристап се гледа и во Конјиц. Според „Бљесак“, во јули 2026 година активистите јавно предупредиле дека ќе преземат правни чекори поради неодговарање на барање за пристап до информации за хидроцентрали на Неретва. Тврделе дека чекале одговор четири месеци.
Прашањето за реката така станува и прашање за отчетноста: какви проекти се планираат, кој ги одобрува и зошто јавноста не добива информации.
Активизам што стигнува и пред суд
Нивните акции носат и правни последици. На Прокошко Езеро, Селман и Мусиќ пресекле две пластични црева за кои тврделе дека ја насочуваат изворската вода кон бесправно изградени објекти.
Според „Бука“, на 14 мај 2026 година активистите соопштиле дека со првостепена пресуда биле прогласени за виновни за оштетување туѓ предмет и дека им била изречена судска опомена. Најавиле жалба и продолжување на правната борба.
Овој случај го отвора и тешкото прашање за границите на директната акција. Активистите го претставуваат постапувањето како одбрана на заштитеното подрачје; судската постапка се однесувала на оштетувањето. Поддршката за нивната цел не ја отстранува потребата секој потег да се разгледува одделно.
Од видливост до одговорност
Во разговор за Радио Слободна Европа во 2024 година, Селман и Мусиќ ја поврзуваат својата борба со заминувањето на младите и со губењето на луѓето што би можеле да го променат општеството. Нивната амбиција е да го менуваат системот преку граѓански ангажман.
Оттука, значењето на „Картон револуција“ е во обидот јавната видливост да се претвори во институционална обврска. Снимката привлекува внимание, но прегледот, документот, инспекцискиот надзор и постапката се мерката за резултат.
И за македонскиот читател, ова е препознатлива приказна: јавна услуга што не функционира, природно богатство под притисок и институција од која се чека одговор. „Картон револуција“ ја поставува упорноста во центарот на граѓанската борба – со барање одговорноста да добие име, адреса и рок за реагирање.
