Канада почна да разгледува сценарио кое до неодамна звучеше речиси невозможно – можноста за американска воена интервенција. Канадскиот премиер Марк Карни минатата недела потврди дека владата прави проценки за таква можност, иако нагласи дека ризикот од американска инвазија е мал. Според него, станува збор за „управување со ризикот“ во време кога односите меѓу традиционалните сојузници се менуваат под претседателството на Доналд Трамп.

Загриженоста во Канада се зголеми поради царините што ги воведе Трамп, но и поради неговите повеќекратни изјави дека Канада би можела да стане 51. американска сојузна држава. Американскиот претседател во 2025 година изјави дека е „многу малку веројатно“ САД некогаш да употребат сила против Канада и дека наместо тоа Вашингтон ќе продолжи со економски притисок за остварување на своите политички цели. Од Белата куќа за Би-Би-Си неодамна порачаа дека Трамп направил повеќе од кој било друг за да го заштити канадскиот народ.

Сепак, фактот што Отава воопшто почна да моделира можен конфликт покажува колку се променил односот меѓу двете земји. Анкета на агенцијата „Леже“ спроведена во јануари, по американската операција за апсење на Николас Мадуро во Венецуела, покажа дека повеќе од 30 отсто од Канаѓаните сметаат дека американска инвазија е можна.

Зошто директна инвазија е малку веројатна

Воените експерти со кои разговарал Би-Би-Си сметаат дека директна американска инвазија на Канада е исклучително тешко изводлива. Пензионираниот генерал-полковник Кристофер Коутс, кој 34 години поминал на високи командни позиции во Кралското канадско воздухопловство, вели дека во текот на целата негова кариера никогаш не било разгледувано сценарио во кое американската војска би ја нападнала Канада.

Двете земји се долгогодишни воени сојузници и членки на НАТО, а нивните вооружени сили со децении тесно соработуваат. Канада и САД заеднички ја следат и ја штитат воздушната и вселенската безбедност на Северна Америка преку Северноамериканската команда за воздушна и вселенска одбрана – НОРАД, а редовно разменуваат и разузнавачки информации. Токму поради оваа длабока интеграција, евентуален вооружен конфликт би бил исклучително сложен и за двете страни.

Коутс смета дека доколку некогаш дојде до сериозно влошување на односите, конфликтот можеби не би започнал со класичен воен напад. Наместо тоа, потенцијалните форми на притисок би можеле да вклучуваат сајбер-напади и други средства под прагот на отворена војна.

Стравот од САД е дел од канадската историја

Иако денес Канада и САД се меѓу најтесно поврзаните земји во светот, нивните односи историски не биле секогаш мирни. Истражувачот Тим Форан од Канадскиот воен музеј потсетува дека стравот од американскиот експанзионизам е дел од самите темели на канадскиот политички идентитет.

Канада се формирала од британски колонии во Северна Америка кои останале лојални на британската круна по востанието на колониите што подоцна ги формирале Соединетите Американски Држави. Уште пред создавањето на современа Канада, американските сили во 1775 година го зазеле Монтреал и се приближиле до освојување на Квебек.

Во војната од 1812 година, американските сили повеќепати ги нападнале териториите на тогашна Горна и Долна Канада и британските колонии на Атлантикот. Војната завршила без јасен победник, а британските сили, како одмазда за американските напади, ја запалиле Белата куќа.

По Првата светска војна, Канада повторно разгледувала можност за конфликт со САД поради растечката американска моќ. Канадски офицери тајно патувале во пограничните американски градови, каде што се претставувале како туристи, фотографирале мостови и патишта и собирале информации за потенцијалниот противник.

Историчарот Ендру Бартч од Канадскиот воен музеј вели дека и тогаш војната била малку веројатна, но воените планови се правеле токму затоа што армиите мора да бидат подготвени за различни сценарија.

Како би изгледала евентуалната инвазија?

Иако директен американски напад се смета за крајно неверојатен, канадските власти сепак мораат да размислуваат како би изгледал таков конфликт. Според модел на канадската армија за кој претходно известувал „Глоуб енд Мејл“, американските сили во првата фаза би можеле брзо да ги надвладеат клучните канадски позиции поради огромната разлика во воените капацитети.

Канадската армија би била бројчано и технолошки надмоќена и би можела да се повлече кон асиметричен, герилски начин на војување. Во таков случај, Отава би барала помош од сојузнички земји, особено од Франција и Велика Британија. Според канадските извори, станува збор за прв теоретски одбранбен модел од американски напад што земјата го разгледува по околу еден век.

Но, дури и ако САД имаат огромна воена надмоќ, војната со Канада би носела огромни политички и стратешки ризици. Експертот за национална безбедност Метју Шмит од Универзитетот Њу Хевен смета дека би било многу тешко Вашингтон да обезбеди поддршка за таков конфликт, особено затоа што американските и канадските војници со години заедно тренираат и соработуваат.

Според Шмит, дури и дел од американските воени офицери би можеле да одбијат наредба за напад врз Канада, сметајќи ја за незаконска или неморална. Тој додава дека во крајно хипотетички случај на конфликт, американската страна би можела да се фокусира врз стратешките ресурси на Канада, како нафтата и минералите, но и врз брзо преземање контрола врз политичкото раководство.

„Ова е управување со ризикот“

Канадскиот генерал Коутс, сепак, предупредува дека самото моделирање на сценарио за американски напад не значи дека Отава очекува војна. Тоа е дел од основната работа на секоја армија – да разгледува и најмалку веројатни сценарија за да не биде неподготвена доколку геополитичките околности се променат.

Канада во исто време се обидува да ги зајакне сопствените одбранбени капацитети. Командантот на канадските вооружени сили неодамна повика на значително зголемување на армијата, вклучително и можност за мобилизација на до 300.000 граѓани-резервисти со основна воена обука.

Најважното прашање, сепак, не е дали Канада утре очекува американски тенкови на границата. Такво сценарио и понатаму се смета за крајно неверојатно. Она што се промени е фактот дека Отава повеќе не може целосно да се потпира на претпоставката дека најмоќниот сосед автоматски ќе биде и најсигурниот сојузник – па затоа почна да планира и за незамисливото.